فیوزهای فشار قوی

فیوزهای فشار قوی به دودسته تقسیم می شوند : 1- فیوز فشارقوی باتوان وجریان بالا(NH) که به آن فیوز کاردی یا تیغه ای هم می گویند .این فیوزها به شکل مکعب مستطیل می باشند ودر کلید فیوزها استفاده می شوند. 2- فیوز فشار قوی با توان وجریان وولتاژ بالا (HH) که به آن فیوز کت اوت هم می گویند ودر شبکه های توزیع آنها را در بالای برخی از تیربرق ها می بینید.

کنتاکتور خازنی

كنتاكتور خازني كنتاكتوري است كه جهت تغذيه خازنهاي قدرت مانند بانك خازن اصلاح ضريب قدرت استفاده ميشود.تفاوت عمده آن با کنتاکتور معمولی در سلفهای کوچکی است که از طریق کنتاکتهای کمکی با کنتاکتهای اصلی به صورت موازی قرار کرفته و با توجه به خاصیت سلف در جلوگیری از تغییرات شدید جریان ِاز جریان هجومی لحظه وصل خازن که گاها تا ۴۰ برابر جریان نامی البته در حدود دو سیکل میرسد جلوگیری کرده و آنرا محدود میکند .لازم به ذکر است که این کنتاکتورها نسبت به نوع معمولی گرانتر بوده و معمولا از کنتاکتورهای تایپ AC4براي خازن استفاده ميشود.

اینورتور وکنورتور

تفاوت بین دودستگاه اینورتر وکنورتر در چیست؟اینورتر دستگاهی است جهت تبدیل ولتاژDCبه ACوموارد استفاده از آن در پستها برای مصارف اضطراری وپر اهمیت میباشد .اما کنورتور دستگاهی است برای تبدیل برق ACبه DCکه در پستها جهت یکسوسازها وشارژرها استفاده میشود .

موتور یونیورسال

موتور یونیورسال

این موتور ها که هم با جریان متناوب وهم با جریان مستقیم کار می کنند از دو قسمت اصلی تشکیل شده اند. الف:قطب ها (بالشتک ها ) ب - آرمیچر

در این موتور ها میدان مغناطیسی قطب ها بر خلاف موتور های آسنکرون دوار نیست وسیم پیچ آرمیچر که قسمت گردنده موتور است با سیم پیچ قطب ها سری بسته شده است . پس از عبور جریان از مدار فوق خطوط قوای مغناطیسی قطب ها با خطوط قوای آرمیچر عکس العمل نشان داده وباعث گردش موتور می شود .سرعت این موتور ها بالا بوده وخیلی سریع به سرعت نهایی می رسند. از این موتور ها در اکثر لوازم برقی خانگی مثل چرخ گوشت ،آب میوه گیری ،هم زن ،آسیاب و... استفاده می شود. برای برقراری ارتباط قطب ها با آرمیچر که گردان می باشد از قطعه ای بنام کلکتور استفاده می شود . کلکتور از تیغه های مسی کنار هم تشکیل شده است که به شکل استوانه روی محور قرار دارد . تیغه ازهمدیگر واز محور آرمیچر بوسیله میکا عایق شده اند وسیم پیچ های داخل شیار آرمیچر به وسیله پیچک ها به یکدیگر وصل می شوند. دو قطعه ذغال به همراه فنر پشت آن ها ارتباط قطب ها با کلکتور را میسر می سازد.

عیب یابی موتور های یونیور سال :

عیب 1 - موتور روشن نمی شود

- نبودن برق.

- پریز ،دوشاخه وسیم رابط را با آوامتر آزمایش نموده ورفع عیب می کنیم

- کوتاه شدن ذغال ها.

- چون ذغال ها جزیی از مدار سری موتور می باشد.با کوتاه شدن آن ها ممکن است مدار قطع گردد وموتور روشن نشود با تعویض ذغال رفع عیب می شود در صورت نبودن ذغال در اندازه مورد نظر می توان از ذغال بزرگ تر استفاده کرده وبا سوهان آن را به اندازه دلخواه در آورد.

- خرابی فنر ذغال ها

- به منظور درگیر بودن همیشگی ذغال با کلکتور از قطعه ای فنر در پشت ذغال استفاده می شود گاهی در اثر رطوبت ویا کار زیاد خاصیت خود را از دست داده ومدار قطع می گردد. باتعویض فنر رفع عیب می شود.

- قطعی بالشتک ها.

- چون مدار سری می باشد هر نوع پاره گی وقطعی در بالشتک وبا قسمت های دیگر موتور باعث عدم کار کرد آن می باشود .با آوامتر دو سر بالشتک ها را اهم گیری می کنیم .لازم به یاد آوری است هر دو بالشتک دارای اهم مساوی می باشند . در صورت پاره گی اگر قابل ترمیم می باشد این کار انجام ودر غیر این صورت بالشتک مجددا" باید سیم پیچی گردد.

عیب 2- قدرت موتور کم وداغ می شود.

- نیم سوز بودن آرمیچر .

- سه روش برای آزمایش آرمیچر بکار می رود

الف- اهم گیری از تیغه های کلکتور با استفاده از آوامتر در صورت متفاوت بودن مقاومت پیچک ها (سیم پیچ ها ) سوختن واتصالی سیم پیچ ها حتمی است.

ب - آزمایش اتصال بدنه - در صورت سوختن سیم پیچ ها عایق بندی داخل شیار ها نیز سوخته وپیچک ها به بدنه متصل می شود. برای این آزمایش می توان از لامپ سری استفاده کرده وکلیه تیغه های کلکتور را مورد آزمایش قرار داد.

ج - آزمایش با دستگاه تستر آرمیچر (گرولر) این دستگاه تشکیل شده از یک سیم پیچ با هسته آهنی H شکل که یک طرف آن طوری مورب بریده شده تا آرمیچر داخل آن قرار گیرد . پس از برقراری برق دستگاه و قرار دادن آرمیچر روی آن یک تیغه اره روی شیار های بالایی آن می گذاریم در صورتی که اتصال بدنه داشته باشد هسته مغناطیسی شده وتیغه به لرزش در می آید. وبا چرخاندن آرمیچر می توان تمامی سیم پیچ ها را امتحان کرد.

تایمر وانواع آن

تایمر چیست وانواع آن را نام ببرید؟

يكي از وسايل فرماندهنده مدارهاي كنترل اتوماتيك، تايمرها يا رله هاي زماني هستند كه وظيفه كنترل مدار را براي مدت زماني معين بعهده دارند. رله هاي زماني در انواع مختلف ساخته مي شوند:

الف) رله زماني موتوري يا الكترومكانيكي

ب) رله زماني الكترونيكي

پ) رله زماني نيوماتيكي(با فشار هوا)

ت) رله زماني بي متال يا حرارتي

ث) رله زماني هيدروليكي

الف) رله زماني موتوري يا الكترومكانيكي

اين نوع تايمر از يك موتور كوچك با قطب چاك دار تشكيل شده است كه از طريق چرخ دنده يك ديسك را در مقابل ميكروسوئيچ مي چرخاند.

ساختمان داخلي تايمر موتوري: محل ديسك در لحظه شروع بكار، قابل تنظيم است و پس از تنظيم زمان آن(توسط زائده خارجي) و تغذيه تايمر، موتور با دور ثابت به گردش در ميآيد و با گردش موتور، زمان تايمر شروع مي شود. پس از گردش، بعلت برخورد با زائده ديسك متوقف مي شود و به ميكرو سوئيچ داخلي فرمان ميدهد و كنتاكت هاي تايمر عمل مي كنند و بطور اتوماتيك قطع مي شوند و موتور از كار مي افتد. زمان وصل اين رله ها از دهم ثانيه تا بطور دائم قابل تنظيم است.

ب) رله زماني الكترونيكي

از تايمرهاي الكترونيكي براي تنظيم زمانهاي كمتر از ثانيه تا چندين ثانيه استفاده مي شود. در ساختمان اين تايمرها از مدارها و اجزاي الكترونيكي استفاده شده است.

در نوعي از اين تايمرها با شارژ و دشارژ شدن يك خازن بوبين يك رله كوچك تحريك مي شود. اصول ساختمان تايمر الكترونيكي بر مبناي مدار RC(خازن و مقاومت) و برحسب تاخير زماني استوار است. تنظيم اين نوع تايمرها بستگي به مقدار مقاومت سر راه خازن دارد.

در ساده ترين نوع تايمر الكترونيكي در تايمر نوع خازني، رله هنگامي وصل مي شود كه خازن شارژ بشود و ولتاژ دو سر آن برابر ولتاژ وصل رله گردد. پس از وصل رله، بار ذخيره شده در خازن روي مقاومتي كه توسط كنتاكت باز رله به دو سر خازن وصل مي شود تخليه مي گردد. در اين نوع با تغيير ظرفيت خازن مي توان زمان تايمر را تنظيم كرد.

پ) رله زماني نيوماتيكي

در اين تايمر از خاصيت ذخيره سازي و فشردگي هوا استفاده مي شود. به اين ترتيب كه رله در موقع رها شدن خيلي راحت رها مي شود وقتي كه بوبين تحريك قسمت متحرك را جذب مي كند، اهرم، قطعه اي را كه به شكل دم آهنگري است، فشار خواهد داد. هواي داخلي دم از طريق سوپاپ يكطرفه خارج مي شود. وقتي كه بوبين از تحريك خارج مي شود، فنر دم را منبسط مي كند دم، از طريق سوپاپ تنظيم، از هوا پر مي شود. سرعت انبساط دم در رابطه با پيچ تنظيم تفاوت مي كند. وقتي كه دم به حالت عادي برگشت كنتاكت ها عمل مي كنند بنابراين بوسيله ميزان كردن پيچ تنظيم، عمل كردن كنتاكت ها را مي توان تغيير داد. كار اين زمان سنج شبيه تايمر موتوري است با اين تفاوت كه زمان سنج موتوري پس از تنظيم و وصل بوبين آن به ولتاژ شروع به كار مي كند، ولي زمان سنج نيوماتيكي پس از قطع بوبين آن از ولتاژ شروع به كار مي كند.

ت) رله زماني بي متال يا حرارتي(تايمر حرارتي)

اين نوع تايمر با استفاده از خاصيت بي متال كار مي كند و در انواع رله حرارتي ذوب شونده، رله حرارتي بي متال و رله حرارتي منعكس كننده ميله اي ساخته مي شوند. زماني كه جريان از بي متال عبور مي كند گرم مي شود و پس از مدتي در اثر تغيير شكل عمل كرده مدار را قطع يا وصل مي كند. دقت اين نوع تايمر زياد نيست و آب و هواي محيط بر روي آن اثر مي گذارد. بطور كلي رله هاي زماني را مي توان به دو دسته تقسيم كرد:

1) رله هاي تاخير در وصل:

به رله اي گفته مي شود كه بايد به رله انرژي داده شود و سپس رله عمل كرده كنتاكتي را باز يا بسته كند مثل رله زماني موتوري.

2) رله هاي تاخير در قطع:

به رله اي گفته مي شود كه بعد از قطع شدن انرژي عمل كرده كنتاكتي را باز يا بسته مي كند

مثل رله زماني نيوماتيكي.

ث) رله زماني هيدروليكي

در اين رله ها از سيستم هيدروليكي جهت تاخير در مدار استفاده مي شود. طرز كار آن طوري است كه وقتي جريان برق به رله وصل مي شود، مقداري روغن در داخل آن جابجا مي گردد.

براي بازگشت روغن به محل اوليه زماني لازم است كه اين زمان را بعنوان زمان تايمر در نظر مي گيرند. اين رله ها را در مدارهاي مختلف بكار مي برند.

انواع فیوز مینیاتوری

انواع فیوزهای مینیاتوری

فیوزهای مینیاتوری در 4 تیپ وجود دارند :

1- تیپ A که تند کار است

2- تیپ Bکه تقریبا تند کار است

3- تیپ Cکه متوسط است

4- تیپ D که کند کار است

رله سنکرون چک

رله سنکرون چک چیست؟
زمانی که دو خط از شبکه بخواهند به یکدیگر متصل گردند این رله رابطه فازی و ولتاژ دو خط را مقایسه نموده و در صورت تطابق (تمایز نباید بیش از 10% باشد.) اجازه اتصال آنها را می دهد.
این رله زمانی بکار می‌رود که دو یا چند فیدر به یک باس مشترک متصل می‌گردند. اتصال موفقیت‌آمیز دو منبع به یکدیگر بستگی به اختلاف دامنه‌های ولتاژ طرفین، زاویه‌های فاز و فرکانس های دو منبع در زمان اتصال دارد. رله کنترل سنکرونیزم در صورت نزدیک بودن مقادیر دو طرف، اجازه اتصال را خواهد داد.
رله سنکرون‌کننده، رله‌ای است که در رابطه با اتصال ژنراتور به شبکه و یا اتصال دو شبکه مجزا مورد استفاده قرار می‌گیرد. این رله سنکرون‌کننده برای کنترل یک یا چند کلید در یک نیروگاه و ارتباط با سیستم کنترل نیز بکار می‌رود. بر خلاف رله کنترل سنکرونیزم، رله سنکرون‌کننده می‌تواند فرمان وصل کلید را در نقطه دقیق سنکرونیزم صادر نماید.
سنکرون‌کردن دستی نیازمند آموزش، استفاده از قدرت تشخیص، تجربه و دقت کافی از طرف اپراتور است. کلیدها و ژنراتورها در صورت عدم دقت اپراتور دچار صدمه می‌شوند. بنابراین فرمان وصل کلید، تنها وقتی که رله سنکرونیزم اجازه دهد، صادر می‌گردد.
رله کنترل سنکرونیزم برای نظارت بر اتصال دستی کلید بکار می‌رود. بنابراین اپراتور مقادیر سنکرونیزم را کنترل کرده و بطور دستی فرمان وصل می‌دهد ولی کنتاکت باز رله سنکرونیزم که بصورت سری قرار گرفته است از اتصال جلوگیری می‌کند. کنتاکت باز رله سنکرونیزم وقتی بسته می‌شود که اختلاف زاویه فاز در دو طرف کلید از مقدار مشخص کمتر بوده و همچنین اختلاف ولتاژ بین دو طرف مقدار کمی را دارا باشد.
رله سنکرونیزم به دو طریق مورد استفاده قرار می‌گیرد. می‌توان این رله را بعنوان ناظر در اتصال دستی ژنراتور به شبکه مورد استفاده قرار داد. طریق دیگر استفاده از رله سنکرونیزم در اتصال اتوماتیک ژنراتور به شبکه است که در این حالت علاوه بر اینکه شرایط سنکرونیزم مورد ارزیابی قرار می‌گیرد، فرمان هایی از طرف رله سنکرونیزم به سیستمهای تنظیم فرکانس و ولتاژ ژنراتور ارسال می‌گردد و اتصال کاملاً اتوماتیک صورت می گیرد.

کلید گریز از مرکز

کلیدهای گریز از مرکز یا تابع دور:

در الکتروموتورهای تک فاز جهت خارج کردن سیم پیچ کمکی از مدار از کلید گریز از مرکز استفاده می شود .همچنین میتوان از

این نوع کلیدها برای قطع موتور از شبکه پس از انجام ترمز و توقف محور آن استفاده کرد .ساختمان کلیدهای گریز از مرکز از یک محور و دو وزنه تشکیل شده است که به وسیله یک طوق و یک فنر

حول محور حرکت می کند و با کم و زیاد شدن سرعت وزنه های دو طرف به محور نزدیک میشود به این ترتیب طوق روی محور حرکت می کند و باعث قطع و وصل کلید می شود.

مقره

انواع مقره به طور کلی مقره ها به 3دسته تقسیم میشوند.1-مقره اتکائی،2-مقره عبوری یابوشینگ ( Bushing):،3-مقره های خطوط هوایی که شامل مقره های زیر میشوند :مقره چرخی یا قرقره ای:این مقره ازجنس چینی یاشیشه یا پلاستیک است وتنها درشبکه فشارضعیف استفاده میشود وجایگاه آن متصل شدن به اتریه توسط میله مقره است.مقره چرخی از لحاظ شکل ظاهری به دو دسته هستند:یک شیاره ودوشیاره ،که امروزه از یک شیاره به ندرت استفاده میشود.مقره چرخی ازلحاظ طول وقطر به دودسته هستند :S80وs115 .درمقره s80طول وقطر مقره 80میلیمتر وحداکثر نیروی کششی 1350کیلوگرم وبرای سیمها تا سطح مقطع 50میلیمتر مربع به کار میرود.ولتاژشکست درهوای خشک 25ودرهوای مرطوب 12کیلوولت میباشد.وزن مقره55/کیلوگرم است.درمقره s115طول وقطر مقره 115میلیمتر است وحداکثر نیروی کششی 2000کیلوگرم وبرای سیمهای 70و95ودر دداندها50میلیمتر مربع به بالا به کار میرود.ولتاژشکست در هوای خشک 30ودرهوای مرطوب 15کیلوولت است ووزن مقره 5/1کیلوگرم است .مقره سوزنی یامیخی یاثابت :جنس این مقره از چینی یاشیشه بوده واز قدیمی ترین مقرهها است ودر شبکه فشار متوسط استفاده میشود .این مقره هابه دودسته تقسیم میشوند :ساده وسرگرافیتی.نوع ساده برای سیم هاتا سطح مقطع 70میلیمترمربع به کار میرود ودر مقره سرگرافیتی روی سر مقره ازگرافیت پوشیده شده ومزیت آن این است که میدان الکتریکی را به طوریکنواخت در تمام سطح مقره توزیع میکند واز تمرکز آن درنزدیکی محل اتصال هادی به مقره جلوگیری میکند واز خورده شدن سطح مقره که منجر به شکست ولتاژ میشود جلوگیری میکند.مقره سرگرافیتی برای هادی باسطح مقطع بالای 70میلیمترمربع به کارمیرود.مقره بشقابی :از جنس چینی یا شیشه ودر شبکه فشار متوسط وفشارقوی به کار میرود.مقره بشقابی ازنظر کاربرد رایج ترین مقره میباشد این مقره رامیتوان به صورت زنجیره مقره نیز به کار برددر این حالت تعداد دیسک ها درزنجیره مقره بستگی به سطح ولتاژخط - محل استفاده واضافه ولتاژهادارد .به طوری که هربشقاب (دیسک)برای ولتاژ11کیلوولت ساخته شده .پس در شبکه 20کیلوولت در هرفاز از2عددبشقاب استفاده شده اما در مناطق آلوده توصیه میشود از3عدد استفاده کنید .ارتباط یک دیسک بادیسک دیگر توسط 2قطعه فلز بالا وپایین که توسط پودرسیمان وشیشه وچسب مخصوص به مقره محکم میشوند انجام میگیرد.باتوجه به سطح ولتاژوشرایط جغرافیایی محل مورد استفاده ،ارتفاع وپهناوفاصله خزشی این مقره ها متفاوت است .درمناطق آلوده یامه آلود فاصله خزشی بیشتری بروی سطح مقره لازم است که در این حالت ازمقره بشقابی ضدمه fogtypeاستفاده میشود ودراین مقره شیارهای پایینی بزرگترازشیارهای مقره های معمولی است پس وزن مقره زیادتر بوده وموجب افزایش نیروی مکانیکی وارده بربرج درخطوط فشارقوی شده وبه دلیل زیاد بودن فاصله خزشی ازاین مقره هابه تعداد کمتری در زنجیره مقره استفاده میشود .درمناطق بادگیر میتوان ازمقره بشقابی آئرودینامیک استفاده کرد زیرا سطح بادگیر این مقره هاکمتر است ودرزنجیره مقره انحراف زاویه کمتری داشته واز طرفی نیروهای وارده به برج کمتر میشود .اما به علت کوچک بودن فاصله خزشی این نوع مقره ها لازم است تعداد بیشتری از آنها راجهت حفظ فاصله ایزولاسیون درزنجیره استفاده کرد واین کارموجب افزایش هزینه میشود .مقره های بشقابی زنگوله ای شکل Bell typeبه شکلی ساخته میشود که امکان نشستن گردوخاک وآلودگی روی آنها حداقل است واز آن درمناطق آلوده وکم باران استفاده میشود .ساخت ان به گونه ای است که حداقل ریزش باران قادر به تمیزکردن مقره میباشد. مقره های بشقابی از لحاظ شکل ظاهری به 2دسته تقسیم میشوند :1- ساکتی یامادگی 2-رکابی یا کلویسی ،که امروزه ازنوع ساکتی یامادگی بیشتراستفاده میشود زیرا کار باآن ساده تر است. همچنین مقره های بشقابی از لحاظ تحمل نیروی مکانیکی به 2دسته تقسیم میشوند :مقره ی7هزار کیلوگرمی ومقره 12هزارکیلوگرمی .مقره های یکپارچه –سرکابل –سیلیکون رابریاپلاستیکی ومقره ی استوانه ای نمونه های دیگر مقره های خطوط هوایی هستند .همچنین دسته ای دیگر از این مقره ها مقره های متفرقه هستند که شامل مقره های مهار ومقره ی برقگیر ومقره کت اوت میشوند.مقره ی مهار یاتخم مرغی از جنس چینی وتنها در شبکه توزیع استفاده میشوند برای رعایت اصول ایمنی درشبکه قسمت بالا وپایین سیم مهار باید ایزوله شود که این کارتوسط مقره مهاری انجام میشود .این مقره باید دارای استحکام مکانیکی زیادی باشد زیرا نیروهای کششی زیادی به آن وارد میشود .این مقره نسبت به طول پایه درارتفاع 8-12 متری از سطح زمین قرار میگیرد وبه دودسته فشارضعیف وفشارمتوسط تقسیم میشود .درنوع فشارضعیف وزن مقره 670گرم وحداکثرقطر سیم مهار 13میلیمتر است وهمچنین تحمل نیروی نهایی دراین مقره 5400کیلوگرم است .درمقره ی مهار فشارضعیف وزن مقره 88/1 کیلوگرم وحداکثر قطر سیم مهار 16میلیمترمربع است واین مقره تحمل نیروی 9000کیلوگرمی رادارد . .مقره های یکپارچه Longrod Insulatorبه شکل استوانه ای بلند بوده ودارای شیارهاوبرآمدگی ها میباشد .جنس ان ازچینی وسرامیک بوده وبه دو صورت توپر وتوخالی ساخته میشود. که نوع توپر ان استقامت مکانیکی بیشتری دارد واین مقره هامیتوانند به صورت عمودی یامایل به هم وصل شوند .مقره های بوشینگ مشابه مقره های یکپارچه هستند وبااین تفاوت که قطر مقره بوشینگ در ابتدا وانتها متفاوت است وتقریبا به شکل یک نیم مخروط است این مقره درترانس ها کاربرد دارد ومحل اتصال مقره به ترانس دارای قطر بیشتری است .مقره اتکائی نیز مشابه مقره های یکپارچه است اما در پست ها کاربرد دارد .جهت اتصال یک کابل زمینی به هادی های هوایی از مقره ی سرکابل استفاده میکنیم .این سرکابل ها به دو صورت خشک وروغنی استفاده میشوندکه نوع خشک آن به صورت پلاستیکی بوده ونوع روغنی آن دارای محفظه ای برای روغن میباشد.مقره ی پلاستیکی از تعدادی دیسک پلاستیکی تشکیل شده وبرروی محوری از جنس فیبرگلاس سوار شده اند .دیسک هااز جنس پلاستیک فشرده هستند .

سیستم آنتن مرکزی

سیستم آنتن مرکزی

مقدمه
در ساختمان هایی که تعداد زیادی گیرنده تلویزیونی وجود دارد (مانند هتل ها و برج های مسکونی) در صورتی که بخواهیم برای هر گیرنده یک آنتن مجزا نصب نماییم مشکلاتی مانند موارد ذکر شده در زیر بروز خواهد کرد:

• محدودیت فضایی پشت بام برای نصب تعداد زیادی آنتن
• اثر انعکاسی و القایی آنتن ها بر یکدیگر
• هزینه بالای نصب آنتن برای تک تک گیرنده ها و سیم کشی آنتن تا گیرنده
• از بین رفتن زیبایی ظاهر ساختمان و به وجود آمدن جنگلی از آنتن ها
• حجم بالای سیم کشی آنتن ها تا گیرنده نیز مشکلاتی به وجود خواهد آورد .q

باتوجه به موارد ذکر شده راه کار پیشنهادی این است که از یک آنتن برای تمام گیرنده ها استفاده گردد و چون سیگنال دریافت شده توسط این آنتن برای تمام گیرنده ها کافی نخواهد بود لذا از تجهیزاتی برای افزایش مقدار سیگنال و توزیع آن بین گیرنده ها استفاده می کنیم.عملی کردن این راه کار با استفاده از تجهیزات سیستم های آنتن مرکزی ( (NJASTER ANTENNA TV) (MATV انجام می پذیرد. از این سیستم ها به عنوان ( COMMUNITY ANTENNA TV) (CATV ) نیز نامبرده می شود. یک سیستم MATV مجموعه ای از تجهیزات اولیه سیگنال تلویزیونی و تجهیزات پردازش و تقویت سیگنال و توزیع آن از طریق کابل های کواکسیال بین گیرنده های تلویزیونی است و هدف از برقراری آن محیا کردن سطح سیگنال مناسب را برای هر گیرنده جهت دریافت تصویری با کیفیت قابل قبول می باشد. تجهیزات سیستم MATV به دو دسته تقسیم می گردد:

۱- تجهیزات ابتدایی تهیه سیگنال ( HEADEND equipment ) :
این تجهیزات شامل آنتن و تقویت کنند. فیلترها ، مبدل های فرکانسی ، تله موج ها و مچینگ ها می باشد که برای پردازش سیگنال تلویزیونی و رساندن آن به اندازه و کیفیت مطلوب برای گیرنده. ها به کار می روند .

۲- تجهیزات توزیع سیگنال ( DISTRIBUTION equipment ) :
شامل قطعاتی چون تقسیم کننده های انشعابی یا تقسیم انتهایی ( SPLITTER ) و تقسیم کننده عبوری یا میانی ( (TAP OFF و مقاومت های انتهایی ( TERMINATOR ) و غیره برای تحویل سیگنال به گیرنده. ها و جدا سازی ( ISOLOTION ) هر گیرنده از سیستم می باشد .
اکنون به شرح تجهیزات مورد استفاده در سیستم های MATV می پردازیم .

تجهیزات ابتدایی تهیه سیگنال (HEADEND EQUIPMENT)

آنتن (ANTENNA) :

این وسیله دارای شاخه هایی از جنس آلومینیوم و به صورت لوله های توخالی می باشد که در اندازه های مختلف ( بسته به فرکانس مورد دریافت ) روی یک محور مرکزی وبه صورت عمود بر آن چیده شده اند وامواج تلویزیونی موجود در فضا سیگنالی در آن القا می کند و این سیگنال توسط کابل به گیرنده منتقل می گردد . طبق تجربه برای دریافت تصویر با کیفیت مطلوب، آنتن باید حداقل سطح سیگنال . ۱۰۰۰ میکرو ولت را محیا کند .

آنتن ها به دو صورت پهن باند ( BROAD BAND ) برای دریافت چندین کانال توسط یک آنتن و یا به صورت تک کانال برای دریافت یک کانال (معمولا آنتن یاگی) وجود دارند . هنگام انتخاب آنتن باید تعداد کانال های مورد دریافت جهت فرستنده های تلویزیونی و نوع سیگنال مورد دریافت وسطح سیگنال قابل دریافت را در نظر داشت . آنتن های مخصوص دریافت سیگنال های UHF معمولا دارای شاخه های بلندتری نسبت به آنتن های VHF می باشند .یک نوع از آنتن ها نیز ترکیبی می باشند یعنی دارای دو قسمت دریافت UHF وVHF می باشند. یک آنتن ترکیبی در شکل زیر نشان داده شده است.

بالن (BALUN):

آنتن ها معمولا امپدانس ۳۰۰ اهم دارند در درحالی که تجهیزات MATV دارای امپدانس ۷۵ اهم می باشند لذا برای انتقال سیگنال با مقدار حداکثر باید از وسیله ای که بالون نامیده می شود استفاده گردد تا امپدانس ۳۰۰ اهم آنتن با امپدانس ۷۵ اهم سایر تجهیزات منطبق گردد . بالون را در نزدیک ترین فاصله نسبت به ترمینال آنتن وصل می کنند .

پیش تقویت کننده ها ( PREAMPLIFIERS ) :
در محل هایی که سیگنال دریافت شده توسط آنتن ضعیف باشد برای اینکه سطح سیگنال لازم برای ورودی تقویت کننده را فراهم کنیم ممکن است مجبور شویم از پیش تقویت کننده استفاده کنیم . این پری آمپلی فایرها گاهی به عنوان مبدل امپدانس ۳۰۰ به ۷۵ اهم نیز عمل میکند ونیاز به بالون را مرتفع می سازند . پری آمپلی فایر باید با دقت و کیفیت بالا انتخاب گردد و نسبت سیگنال به نویز آن ( S/N RATIO ) بالا باشد چون نویز در پری آمپلی فایر مبنایی برای کل سیستم خواهد بود .

مبدل های VHF CONVERTERS) VHF) :

از آنجا که به دلیل فرکانس بالاتر افت سیگنال UHF در سیستم نسبت به VHF بیشتر است لذا در سیستمهای MATV میتوان کانال های UHF را با استفاده از مبدل ها قبل از ورود به آمپلی فایر به کانال های استفاده نشده VHF تبدیل کرد . البته برای هر کانال یک مبدل مجزا مورد نیاز است . در برخی از مبدل ها امکان میکس یک سیگنال ورودی دیگر با سیگنال تبدیل شده وجود دارد مبدل ها سیگنال تبدیل شده را تقویت نیز می کنند لذا باید در محاسبات سیستم مقدار این تقویت را نیز در نظر گرفت به دلیل اینکه تغییرات وسیع دما باعث عدم پایداری در خروجی مبدل می شود لذا باید مبدل را در مکانی با هوای متعادل نصب کرد .

تلفیق کننده ها (MOD ULATORS) :

از این وسیله برای تلفیق سیگنال صوتی و تصویری باهم و تبدیل آن به کانال RF استفاده می گردد. سطح خروجی برای بهترین حالت قابل تنظیم است .

فیلترها و مسدود کننده ها ( FILTERS AND TRAPS ) :
از این وسایل برای حذف فرکانس های ناخواسته و دریافت سیگنال بدون تداخل و نویز استفاده می شود. همچنین می توان باند مربوط به یک کانال را مسدود کرده و یک کانال ویدئویی یا هر منبع دیگری به جای آن قرار داد.

تضعیف کننده ها ( ATTENUATORS ) :

چون ممکن است سیگنال مربوط به بعضی کانال ها بسیار قوی تر از کانال های دیگر باشد و سیگنال های قوی سیگنال های ضعیف را تحت تاثیر قرار دهند و در نتیجه سطح سیگنال ها یکسان نباشد واین امر باعث ایجاد نویز گردد باید با استفاده از تضعیف کننده ها سیگنال های قوی را کاهش دهیم. تضعیف کننده ها می توانند ثابت یا قابل تنظیم باشند. چون تضعیف کننده ها تمام سیگنال عبوری را به یک اندازه تضعیف می کند.لذا باید فرکانس هایی را که می خواهیم تضعیف شوند از سایر فرکانس ها جدا کنیم.

ترکیب کننده ها ( COMBINERS ) ( MIXERS ) :

در صورتی که از سیستم MATV بیش از یک آنتن مورد استفاده قرار گیرد باید قبل از اعمال سیگنال به تقویت کننده از ما را توسط میکسر با هم ترکیب کنیم. میکسر شامل تعدادی فیلتر با باند گذر مشخص می باشد که کانال های TV جداگانه توسط این فیلترها در یک خروجی مشترک ظاهر شده و به آمپلی فایر اعمال می گردد. علاوه برآن فرکانس های مزاحم نیز توسط این دستگاه ها فیلتر می گردند . برای مثال در صورتی که یک میکسر برای کانال ۲ و ۴ تنظیم شده باشد در صورت وجود کانال ۳ این کانال توسط میکسر فیلتر خواهد شد. البته در چنین موردی که کانال های باند پایین و غیر پشت سر هم ( یعنی ۲ و ۴ ) به میکسر اعمال شده اند اگر کانال ۳ قوی باشد باعث ایجاد تداخل می شود ولازم می گردد یک مسدود کننده ( TRAP ) برای کانال ۳ نصب گردد . میکسر همچنین می تواند به صورت معکوس برای جدا کردن سیگنال های حاصل از آنتن به صورت خطوط مجزا استفاده گردد تا سیگنال های قوی تا سطح سیگنال های ضعیف تضعیف شده و سپس به تقویت کننده اعمال شوند .

تقویت کننده ها ( AMPLIFIERS ) :

برای بالا بردن سطح سیگنال دریافت شده توسط آنتن از تقویت کننده استفاده می گردد تا افت سیستم توزیع جبران شود و سیگنال مناسب به هر تلویزیون برسد . مقدار توانایی آمپلی فایر در تقویت کننده برحسب دسی بل بیان می شود و ضریب بهره تقویت سیگنال( GAIN ) نام دارد . هنگام انتخاب آمپلی فایر باید مشخصات آن را دقیقا مورد مطالعه قرار داد نباید مجموع سیگنال ورودی و ضریب تقویت آمپلی فایر از مقدار قابلیت خروجی آمپلی فایر بیشتر شود چون این امر باعث حالت اضافه بار در خروجی ( over load ) و خرابی سیگنال می گردد . آمپلی فایر ها یا به صورت پهن باند هستند که چندین کانال را به طور یکسان تقویت می کنند یا به صورت تک کانال که برای مهیا کردن یک سیگنال با سطح یکنواخت به کار می روند و در هر کانال تنظیم سطح خروجی تک تک کانال ها به کمک مدار کنترل تقویت اتوماتیک ( AGC ) امکان پذیر است . آمپلی فایرها بسته به محل مورد استفاده به دو نوع تقسیم میگردند:
الف :آمپلی فایر توزیع ( DISTRIBUTION AMP )
ب : آمپلی فایر خط ( LINE AMP )

آمپلی فایر توزیع در ابتدا برای توزیع سیگنال بین شاخه ها استفاده می گردد ولی آمپلی فایر خط در طول خطوط برای تقویت سیگنال در محل هایی که سطح سیگنال به قدری افت کند که کیفیت تصویر لازم را ایجاه نکند و افت بقیه سیستم را جبران ننماید استفاده می شود. در حقیقت هر گاه افت های سیستم آن قدر زیاد باشد که آمپلی فایر ها ساخته شده قادر به جبران آن نباشد باید سیگنال را بعد از فرستاده شدن به خط توزیع در جا هایی که سطح آن از مقدار مورد نیاز پایین می آید به کمک آمپلی فایرهای خط تقویت کنیم .در زیر چند نمونه آمپلی فایر و دیاگرام اتصال یک نوع خانگی ( ATBC124 ) را می بینید که برای استفاده ۴ تلویزیون از یک پریز کاربرد دارد.

تجهیزات سیستم توزیع ( DISTRIBUTION EQUIPMENT ) :

تقسیم کننده انشعابی ( SPLITTER ) :

کابل هایی که سیگنال را از تجهیزات اولیه ( HEAD END ) به دستگاه های گیرنده می رسانند خطوط اصلی ( (TRUNK نامیده می شود . اسپلیترها قطعات الکترونیکی هستند که روی خطوط اصلی قرار می گیرند و یک ورودی اصلی دارند که سیگنال را دریافت کرده و بین چندین خط خروجی به تساوی تقسیم می کنند . در حقیقت برای گرفتن انشعاب از خطوط اصلی از اسپلیتر استفاده می گردد . اسپلیتر ها در انواع ۲ راه ( ۲WAY ) – 4 راه – ۸ راه – ۱۲ راه – ۱۴ راه و ۱۶ راه ساخته شده اند که این اعداد تعداد خروجی های آن را مشخص می کنند.

تقسیم کننده های عبوری (TAP OFF) :

اگر بخواهیم از یک خط اصلی در طول مسیر انشعاب هایی بگیریم و سپس خط را ادامه دهیم باید از TAP OFF استفاده کنیم. تپ آف دارای یک ورودی اصلی و یک خروجی اصلی با افت کم نسبت به ورودی است و دارای چند خروجی فرعی نیز می باشد که سطح سیگنال آن ها نسبت به ورودی اصلی خیلی پایین است و این خروجی های فرعی برای مسیر های انشعابی استفاده می گردند. به عنوان مثال برای انشعاب گرفتن از خط اصلی در طبقه چهارم و سوم از دو عدد تپ آف خط استفاده می شود که خط اصلی از خروجی تپ آف طبقه چهارم به ورودی تپ آف طبقه سوم اتصال می یابد و از خروجی تپ آف طبقه سوم نیز به طبقات پایین تر می رود. انشعابات لازم برای دستگاه های گیرنده در هر طبقه نیز از خروجی های فرعی تپ آف آن طبقه گرفته می شود . بعضی از تپ آف ها به صورت توکار در داخل دیوار قرار می گیرند ( WALL TAP ) و دارای خروجی ۳۰۰ یا ۷۵ اهم و یا هر دو می باشند .بعضی تپ آف ها ممکن است قادر باشند ولتاژ DC/AC را از خود عبور دهند تا قابلیت تغذیه تجهیزات را از طریق خط سیگنال فراهم آورند. تپ آف ها در انواع یک راه – ۲ راه – ۳ راه – ۴ راه و غیره ساخته شد اند و تعداد راه ها تعداد خروجی های فرعی تپ آف را نشان می دهد .

پریز ها (OUT LET):

پریزهای آنتن معمولا به صورت تو کار نصب می گردند و قابلیت تطبیق امپدانس را بین خط سیگنال ۷۵ اهم و ورودی ۳۰۰ اهم تلویزیون دارند . بعضی از تپ آف های دیواری( WALL TAP ) نیز دارای خروجی ۳۰۰ اهم می باشند ولی بهتر است در محل هایی که سیگنال قوی است برای جلوگیری از سایه روی تصویر و برداشت مستقیم سیگنال توسط تپ آف ها و جلوگیری از بروز اختلال در تصویر از مبدل ۷۵ به ۳۰۰ اهم جداگانه استفاده گردد . پریزها در دو نوع میانی و انتهایی ساخته می شوند . نوع میانی دارای امکان انشعاب گرفتن برای پریز بعدی نیز می باشد و برای آخرین پریز در مسیر پریز انتهایی استفاده می شود .

جدا کننده های باند ( DIPLEXER ) :

برای جدا کردن سیگنال UHF از VHF قبل از اعمال آن به تلویزیون یا برای جدا کردن باند FM و VHF در سیستم های VHF/FM از جدا کننده ها استفاده می گردد . دو مدل DIPLEXER را در زیر می بینید:

انتهایی ها (DIPLEXER) :
برای پایان دادن به هر خط ۷۵ اهمی در سیستم MATV یا پورت های استفاده نشده در تجهیزات باید یک مقاومت ۷۵ اهمی برای جلوگیری از برگشت سیگنال به خط و ایجاد شبح در تصویر استفاده گردد. در صورتی که تغذیه برق تجهیزات از طریق خط سیگنال انجام شده باشد باید از ترمیناتور بلوکه کننده ولتاژ استفاده می شود .

دسی بل ( db ) :
مقدار سیگنال تلویزیونی را عموما با واحد میکرو ولت اندازه می گیرند و برای سادگی محاسبات وکم شدن اعشار از دسی بل ( db ) استفاده می گردد که مقدار آن از رابطه ( db = 20 log( E1/E2 محاسبه می گردد.
در حقیقت دسی بل چند مرتبه بزرگ یا کوچک بودن سیگنال را نسبت به یک سطح مبنا نشان می دهد . در سیستم های MATV این سطح مبنا ( E2 ) را برابر ۱۰۰۰ میکرو ولت میگیرند لذا برای خروجی ۱۰۰۰ میکرو ولت بهره برابر صفر دسی بل میشود. تمام مقادیر ضریب تقویت آمپلی فایر ها و افت های سیستم و مقادیر ایزولاسیون به db بیان می شود . در محاسبات بر حسب دسی بل به راحتی می توان مقادیر را جمع یا تفریق کرد. در ادامه بحث ما مبنای بالا را در نظر میگیریم.لازم به ذکر است در بعضی سیستمها ولتاژ مبنا( E2 ) را برابر یک میکرو ولت میگیرند و از رابطه db = 20 log El مقدار بهره را به دست می آورند و بر حسب دبی میکرو ولت بیان میکنند که برای ولتاژ خروجی ( El ) یک میکرو ولت مقدار بهره برابر صفر دبی میکرو ولت بدست می آید. در این صورت برای مقدار مبنای ۱۰۰۰ میکرو ولت که در حالت قبلی صفر دسی بل به دست می آمد ۶۰ دبی میکرو ولت بیان میشود.

کابل های مورد استفاده در MATV :
در کابل کشی سیستم های MATV از کابل کواکسیال ۷۵ اهمی استفاده می گردد . این کابل ها که به آن ها کابل هم محور هم اطلاق می شود دارای یک هادی مرکزی از جنس مس می باشند که وظیفه حمل سیگنال را به عهده دارد و یک شیلد به صورت بافته مسی که دور کابل را گرفته و از اثر القا و تداخل روی سیگنال توسط عوامل خارجی جلوگیری می کند و امکان جذب مستقیم سیگنال توسط هادی مرکزی را از بین می برد . برای اتصال کابل های کواکسیال به تجهیزات MATV از کانکتور های نوع F استفاده می گردد که بسته به نوع کابل سایز آن انتخاب می گردد . کابل های مورد استفاده در سیستم MATV برای خطوط اصلی RG6 – RG11 – RG59 می باشد که تفاوت آن ها در مقدار افت کابل به ازای طول مشخص می باشد . برای فواصل طولانی ( بین چندین ساختمان ) و یا برای موارای که نیاز به خاک کردن کابل باشد کابل RG11/U استفاده می گردد . در داخل ساختمان نیز معمولا برای تمام مسیرها به طور یکسان کابل RG59 به کار می رود . برای اتصال پریزها به سیستم بین تپ آف و پریز و یا بین اسپلیتر و پریز بسته به فاصله و تعداد پریزهای مسیر از کابل های ۳C-2V و ۴/SC-2V و ۵C-2V استفاده می گردد هرچه ضریب حرف C بالاتر باشد افت کابل کمتر است. در شکلهای زیر سه نوع کابل با نمودار مقدار تضعیف سیگنال بر حسب طول کابل و انواع کانکتورها را میبینید:

طراحی سیستم MATV :

الف : طراحی سیستم توزیع
از آنجا که افت سیستم توزیع آنتن مرکزی در انتخاب تجهیزات اولیه ( HEAD END ) موثر است لذا باید ابتدا سیستم توزیع را طراحی و محاسبه نمود . قدم اول تهیه نقشه ساختمان و علامت گذاری محل پریزها و محل آمپلی فایر است . نحوه توزیع کابل ها نیز از نظر عمودی یا افقی بودن نسبت به شکل ساختمان باید تعیین شود وسپس کابل های لازم تعیین شود . از کابل کشی طولانی و کابل کشی زیگزاگ و حلقوی باید اجتناب کرد و کابل ها را حد الامکان به طور مستقیم کشید . بعد محل تپ آف ها واسپلیتر ها را تعیین می کنیم . طولانی ترین کابل یا کابل با بیشترین تعداد تپ آف ها و اسپلیتر ها را باید برای محاسبه افت سیستم در نظر گرفت . در صورت عدم اطمینان در مورد شاخه با بیشترین افت باید در چندین شاخه افت را محاسبه کرد وشاخه با بیشترین افت را انتخاب نمود .

افت های سیستم توزیع :

۱- افت کابل ها : مقداری از سیگنال در حین عبور از کابل کواکسیال افت خواهد کرد مقدار این افت به نوع کابل مورد استفاده و فرکانس سیگنال عبوری بستگی دارد در فرکانس های بالاتر افت بیشتری وجود خواهد داشت . بهتر است افت کابل را برای بالاترین فرکانس موجود یا فرکانسی که ممکن است در آینده دریافت شود محاسبه نمود .
۲ – افت اسپلیترها (INSERTION LOSS) : مقدار افت در اسپلیتر عبارت است از مقدار ورودی بر حسب db منهای مقدار خروجی. به عنوان مثال این مقدار برای اسپلیتر دو راه حدود ۵/۳ db و برای اسپلیتر ۴ راه حدود ۵/۶ الی ۲/۷ دسی بل خواهد بود . معمولا کارخانجات سازنده مقدار این افت را برای فرکانس های مختلف در جدولی ارائه می کنند .

۳ – افت جداسازی : ( TAP LOSS) ( ISOLATION LOSS ) : هر تپ آف برای ایزولاسیون گیرنده ها از یکدیگر سیگنال ورودی را مقداری کاهش می دهد وآن را به خروجی فرعی می دهد این افت را افت جداسازی (ایزولاسیون ) می نامند مثلا اگر یک سیگنال ۲۵db به یک تپ آف با افت ایزولاسیون ۲۳db اعمال شود در خروجی فرعی مقدار ۲db سیگنال قابل دسترس خواهد بود .

۴ – افت عبوری ( INSERTION LOSS)(Trough loss ) : هنگام عبور سیگنال از داخل تپ آف از ورودی اصلی به خروجی اصلی مقداری افت ایجاه می شود که باید مقدار آن را در محاسبات مد نظر قرار داد . مقدار این افت برای فرکانس های مختلف فرق می کند و توسط کارخانه سارنده جدولی ارائه می گردد ولی معمولا تپ آف های با مقدار ایزولاسیون بالا افت عبوری کمتری دارند .

نحوه انتخاب تپ آف : باید در یک سیستم MATV تپ آف هایی انتخاب شود که حداقل ۱۰۰۰ میکرو ولت را برای هر گیرنده تامین کند و ایزولاسیون کافی بین گیرنده و سیستم جهت جلوگیری از تداخل ایجاد کند دریافت سیگنال بیشتر از۱۰۰۰ میکرو ولت ( صفر دسی بل ) به گیرنده آسیبی نمی رساند و بسیاری از طراحان سیستم های MATV سطح خروجی های فرعی را تا ۱۰ db نیز در نظر می گیرند . در طراحی سیستم افت ایزولاسیون آخرین تپ آف قبل از آمپلی فایر را در نظر می گیرند و در صورت طولانی بودن مسیر بین تپ آف و دستگاه تلویزیون باید افت کابل آن را نیز در نظر گرفت . در صورت استفاده از تپ آف های دیواری ( wall tap ) به علت کم بودن فاصله بین تپ آف و تلویزیون می توان از این افت صرف نظر کرد .

انتخاب آنتن :.

سه فاکتور اساسی باید در انتخاب آنتن در نظر گرفته شود .

۱ – نوع آنتن
۲ – بهره. آنتن
۳ – جهت آنتن

نوع آنتن باتوجه به تعداد و فرکانس کانال های مورد دریافت تعیین می گردد. جهت آنتن نیز نسبت به فرستنده تلویزیونی تنظیم می شود. اگر تمام فرستنده ها یا تعدادی از آن ها در یک جهت باشند از آنتن پهن باند ( BROAD BAND ) استفاده می شود و اگر در جهت های متفاوت باشند از آنتن تک کانال استفاده می گردد . انواع معمول آنتن ها عبارتند از :

VHF UHF VHF/UHF VHF/UHF/FM

البته برای دریافت سیگنال FM بهتر است از آنتن جداگانه FM استفاده می گردد .بهره آنتن یک مساله مهم است باید آنتن حداقل سیگنال ۰db را برای ورودی آمپلی فایر مهیا نماید . در محل های با سیگنال ضعیف باید از آنتن با بهره و اندازه بزرگتر استفاده کرد . در صورتی که باز هم سیگنال مناسب به دست نیامد مجبوریم از پری آمپلی فایر استفاده کنیم . جهت آنتن نیز باید به دقت تنظیم شود . اگر آنتن خوب تنظیم شده باشد نسبت سیگنال هایی که با قسمت جلو آنتن دریافت می گردد به سیگنال هایی که با عقب آنتن دریافت می گردد بیشتر خواهد بود .

برآورد سطح سیگنال :
تعیین دقیق سطح سیگنال برای طراحی صحیح سیستم مهم و اساسی است . لذا با استفاده از یک آنتن با بهره مشخص ( در صورت امکان همان آنتی که نصب خواهد شد ) و یک تلویزیون رنگی قابل حمل و نقل و یک میدان سنج میتوان مقدار سیگنال را در محل نصب آنتن تعیین کرد . در محل هایی که سیگنال ضعیف است محل آنتن بسیار حساس است . ممکن است در یک محدوده ۱۵ متری تفاوت های فاحشی در مقدار سیگنال وجود داشته باشد . ارتفاع آنتن نیز در مقدار سیگنال موثر است . ولی این مطلب را باید در نظر داشت که همیشه ارتفاع بالاتر باعث ایجاد سیگنال بیشتر نمی شود بلکه باید مناسب ترین ارتفاع را با آزمایش به دست آورد . میدان سنج نیز برای اندازه گیری سیگنال دریافت شده برای هر کانال به کار می رود.این تست باید در چند جای سایت انجام گیرد و بهترین محل برای آنتن انتخاب گردد . در صورتی که آنتن به دقت انتخاب شود حتی می تواند بعضی تداخل ها را از بین ببرد . با استفاده از تلویزیون رنگی می توان کیفت سیگنال را در هر کانال مشخص کرد و در صورت وجود تداخل امواج اثر آن را روی تصویر مشاهده نمود .

انتخاب پیش تقویت کننده ( PRE AMPLIFIRE ) :
در محل هایی که سیگنال ضعیف است ممکن است تقویت اولیه سیگنال لازم شود . در انتخاب پری آمپلی فایر باید چهار نکته را در نظر گرفت .

۱ – پوشش باند فرکانسی

۲ – بهره (GAIN)

3- مقدار نویز

۴ – توان خروجی
پری آمپلی فایر ها به صورت UHF یا VHF یا VHF/UHF ساخته شده اند بعضی از آن ها دارای مسدود کننده های موج FM هستند تا اگر دریافت FM باعث ایجاد نویز شود آن را بلوکه کنند . پری آمپلی فایر باید سطح سیگنال کافی برای آمپلی فایر توزیع را فراهم کند . هنگام استفاده از آمپلی فایرهای تک کانال هم ممکن است یک پری آمپلی فایر لازم شود . تا سیگنال کافی برای عمل کرد صحیح AGC فراهم گردد . مقدار نویز تولید شده توسط پری آمپلی فایر یا همان عدد نویز( figure noise ) نیز باید پایین باشد تا کیفیت سیگنال حفظ شود . تغذیه پری آمپلی فایر که در نزدیکترین فاصله از آنتن نصب شده است از طریق یک منبع تغذیه در داخل ساختمان نیز ممکن است و پس از کاهش دادن ولتاژ به مقدار لازم توسط خطوط سیگنال به پری آمپلی فایر اعمال می شود . توجه کنید بین منبع تغذیه و پری آمپلی فایر یک اسپلیتر معمولی قرار ندهید چون باعث اتصال کوتاه منبع تغذیه می گردد . از مبدل تطبیق امپدانس نیز نباید استفاده نمایید .

پردازش و ترکیب سیگنال :
عمل پردازش سیگنال توسط فیلترها – مسدود کننده ها – ترکیب کنند. ها و تضعیف کننده ها انجام می گیرد . در صورت لزوم از مبدل فرکانس UHF به VHF نیز می توان استفاده کرد .

انتخاب آمپلی فایر :

در انتخاب آمپلی فایر باید ۳ مورد را درنظر گرفت :

۱- فرکانس و تعداد کانال های مورد دریافت
۲ – افت کل سیستم
۳- نوع سیگنال ورودی

اگر کانال های هم جوار زیای دریافت شود هر کانال برای جلوگیری از تداخل باید فیلتر شود و برای این منظور معمولا از آمپلی فایرهای تک کانال ( STRIP ) استفاده می گردد . مقدار ورودی به علاوه بهره تقویت کننده باید از افت کل سیستم بیشتر شود ومعمولا ۶db نیز به این مقدار اضافه می کنند . آمپلی فایرهای تک کانال بعد از فیلتر کردن و بلوکه کردن تمام کانال های دیگر به کار می روند و دارای ۲ نوع کنترل بهره اتوماتیک ( AGC ) و دستی هستند . که نوع AGC در شرایط آب و هوایی و محیطی مختلف سطح سیگنال را ثابت نگه می دارند . آمپلی فایرها با ورودی UHF/VHF , VHF ساخته شده اند .در
ضمن مقدار سیگنال ورودی به علاوه بهره تقویت کننده نباید از توان خروجی آمپلی فایر بیشتر شود . قابلیت یا مقدار خروجی آمپلی فایر مقداریست که تقویت کننده بدون برش و یا مدولاسیون عرضی می تواند تحویل دهد . بعضی از آمپلی فایرها دارای کنترل بهره و اعوجاج و نوسان وتضعیف کننده قابل تنظیم می باشد تا سطح سیگنال یکسانی را برای تمام کانال ها ایجاد کنند .

محاسبه یک سیستم نمونه :
برای یک ساختمان پنج طبقه می خواهیم سیستمی را طراحی کنیم که دارای دوشاخه اصلی می باشد ودر هر مسیر پنج تپ آف وجود دارد . افت های ایزولاسیون را برای تپ آف های هر دو شاخه یکسان در نظر می گیریم ولی در یک سیستم با شاخه های نا برابر باید محاسبات را بر اساس شاخه با افت بیشتر انجام دهیم . اولین قدم تعیین افت های سیستم است :

۱ – افت کابل ها : برای این سیستم کابلی را در نظر می گیریم که افت آن در هر ۱۰۰ فوت برابر ۴٫۲db است . لذا باتوجه به اینکه کل مسیر از اسپلیتر تا آخرین تپ آف ۱۹۰ فوت است:

۴٫۲X1.9= 8db= افت کابل

۱ – افت اسپلیتر : چون اسپلیتر مورد استفاده دو راه است لذا افت آن را ۵/۳ دسی بل در نظر می گیریم .

۲ – افت عبوری تپ آف ها : اگر افت ایزولاسیون را برابر ۱۷db بگیریم به طور متوسط می توان افت عبوری تمام تپ آف ها راه. ۷db در نظر گرفت و در نتیجه برای پنج تپ آف در مسیر داریم :

۰٫۷×۵ = ۳٫۵ db = افت عبوری تپ آف ها

۳ – افت ایزولاسیون تپ آف : آخرین تپ آف را با افت ایزولاسیون ۱۲db انتخاب می کنیم. باتوجه به مقدار موارد بالا افت کل سیستم برابر خواهد بود با:

۲۷db= 8 + 3.5 + 3.5 + 12= افت جدا سازی + افت عبوری + افت اسپلیتر + افت کابل ها

نحوه تعیین آمپلی فایر :
باید آمپلی فایری را انتخاب نماییم که بتواند به افت ۲۷db سیستم غلبه کند معمولا ۶db نیز اضافه تر در نظر می گیرند . بنابراین باید آن آمپلی فایر ۳۳db باید استفاده نماییم ولی باتوجه به آمپلی فایرهای موجود ساخته شده یک آمپلی فایر ۳۰db را انتخاب می کنیم.
انتخاب اسپلیتر .
در این سیستم چون از اسپلیتر دو راه استفاده شده است لذا افت اسپلیتر را ۳،۵ دسی بل در نظر می گیریم . مقدار سیگنال در خروجی های اسپلیتر که ورودی هر شاخه می باشد برابر خواهد شد :۳۰-۳٫۵=۲۶٫۵db

انتخاب تپ آف ها :

برای این سیستم سه نوع تپ آف را درنظر می گیریم :
۱ – تپ آف با افت ایزولاسیون ۲۳db و افت ۰٫۳db
2 – تپ آف با افت ایزولاسیون ۱۷db و افت عبوری۰٫۹db
3 – تپ آف با افت ایزولاسیون ۱۲db و افت عبوری ۰٫۹db
در انتخاب تپ آف باید سعی کنیم در صورتی که مقدار سیگنال اجازه دهد از تپ آف با بالاترین مقدار افت ایزولاسیون استفاده کنیم تا افت عبوری کمتری داشته باشیم .
تعیین اولین تپ آف: چون سیگنال خروجی از اسپلیتر ۲۶٫۵db است بعداز عبور از ۵۰ فوت کابل که مقدار افت آن برای ۱۰۰ فوت ۴٫۲ دسی بل است درنتیجه برای ۵۰ فوت ۲٫۱ دسی بل است مقدار آن ۲۶٫۵-۲٫۱=۲۴٫۴db می شود .این مقدار ورودی اولین تپ آف است . درصورت استفاده از تپ آف با مقدار افت ایزولاسیون ۲۳db مقدار سیگنال تغذیه شده به گیرنده تلویزیونی برابر ۲۴٫۴-۲۳=۱٫۴db به دست می آید.این مقدار بیش ازهزار میکرو ولت (صفر دسی بل ) است . باتوجه به اینکه افت عبوری این تپ آف معادله.۰٫۳ است لذا خروجی آن برابر خواهد بود :۲۴٫۴-۰٫۳=۲۴٫۱db
تعیین تپ آف های بعدی نیز به همین شیوه ادامه می یابد .

(۳۰/۱۰۰)۴٫۲=۱٫۳db افت کابل تا تپ آف دوم
۲۴٫۱-۱٫۳=۲۲٫۸ ورودی تپ آف دوم

برای تپ آف دوم تپ آف با مقدار ایزولاسیون ۱۷db انتخاب می گردد :
۲۲٫۸-۱۷=۵٫۸db مقدار خروجی فرعی تپ آف ۲
=۲۲٫۱(افت عبوری)۲۲٫۸-۰٫۷ مقدار خروجی اصلی تپ آف ۲
= ۲۰٫۸db(افت کابل) ۲۲٫۱-۱٫۳ مقدار ورودی تپ آف ۳

انواع تداخل و روش های از بین بردن آن :
۱ – تداخل مدولاسیون عرضی : این نوع تداخل در خروجی آمپلی فایرها و پری آمپلی فایرها در مواقعی که مقدار خروجی از حد معین شده تجاوز کند ( OVER LOAD ) اتفاق می افتد . اثر آن به صورت تداخل ۲ یا چند کانال باهم ظاهر می شود و اطلاعات تصویر یک کانال روی دیگری به صورت خطوط عمودی یا افقی و تصویر نگاتیوی جاروب شده ظاهر می گردد . این تداخل با کمک آنتن های جهتی بالا و با استفاده از فیلترها و تضعیف کننده های سیگنال تداخل کننده حذف شود . چون همیشه قویترین سیگنال باعث تداخل می گردد لذا با تضعیف کننده می توان آن را کاهش داد .

۲ – اعوجاج حاصل از اضافه بار :این اعوجاج در آمپلی فایرهای تک باند اتفاق می افتد و به صورت تصویری خیلی تاریک و با کنتراست بالا و خطوط روشن نا منظم روی تصویر ظاهر می گردد . در این حالت سیگنال اعمال شده با آمپلی فایر چنان قوی است که آمپلی فایر در ناحیه غیر خطی کار می کند و موج حاصل صدا و تصویر با هم تداخل می کنند . در نهایت این اضافه بار باعث از دست رفتن سنکرونیزاسیون تصویر و پارگی در تصویر می گردد . با استفاده از کاهش سیگنال توسط تضعیف کننده می توان این اعوجاج را بر طرف کرد .

۳ – تداخل کانال های هم جوار :این تداخل ناشی از غلبه سیگنال قوی یک کانال بر سیگنال ضعیف کانال مجاور است و به آن اثر HERRINGBONE گفته می شود . کانال مجاور کانالی است که درست بعد از کانال دیگر است مانند کانال ۲ و ۳ . این اثر را می توان با قوی تر کردن کانال ضعیف یا تضعیف کانال قوی هر کدام که مناسب تر باشد از بین برد .
۴ – اثر تداخلی CO-CHANNEL : این تداخل در صورتی ایجاد می شود که دو ایستگاه فرستنده در دو شهر مختلف از یک فرکانس همسان برای یک کانال استفاده نمایند . روی تلویزیون دو تصویر مختلف یکی روی دیگری ظاهر می شود . با آنتن های جهتی بالا (HIGH DIRECTIONAL) می توان این مسئله را رفع کرد .

۵ – تداخل ناشی از خطوط برق : این تداخل ناشی از میدان اطراف سیم های برق با ولتاژ بالا است . برای از بین بردن آن باید آنتن را دور از خطوط برق نصب کرد . بالون ۳۰۰ به ۷۵ اهم بین آنتن و سیستم MATV را نیز باید تا حد امکان نزدیک به ترمینال های آنتن نصب کرد تا القای میدان مغناطیسی خطوط برق روی سیم زج به حداقل برسد. زمین کردن صحیح سیستم نیز از تداخل ناشی از خطوط برق جلوگیری می کند .

سه علت برای ایجاد شبح یا سایه در تصویر وجود دارد:

۱ – گرفتن سیگنال های منعکس شده توسط آنتن
۲ – جذب مستقیم سیگنال توسط گیرنده تلویزیونی یا خطوط انتقال سیگنال
۳ – نصب غیر صحیح تجهیزات .

سیگنال های منعکس شده از ساختمان ها و برج ها و مخازن و کوه ها می توانند باعث ایجاد سایه در تصویر شوند . این امواج منعکس شده چند میکروثانیه بعداز سیگنال اصلی به آنتن می رسند وباعث ایجاد تصویر دوم کم رنگ در سمت راست تصویر اصلی می شوند با تنظیم دقیق تر جهت آنتن می توان آن را حذف کرد . در موارای نیز سیگنال به طور مستقیم توسط تکه کوتاه زوج ۳۰۰ اهمی بین ترمینال های آنتن و بقیه تجهیزات جذب شده وایجاد شبح در تصویر می نماید . این اثر در محل های با سیگنال قوی بیشتر اتفاق می افتد و سیگنال گرفته شده چند میکرو ثانیه قبل از سیگنال اصلی نمایش داده می شود . برای رفع این اثر باید از سیم جفت ۳۰۰ اهمی حد الامکان استفاده نگردد و یک بالون در نزدیکی ترمینال های آنتن نصب گردد ودر بقیه مسیر از کابل کواکسیال استفاده شود . همچنین با نصب مسدود کننده در سیستم های بزرگ و قوی کردن سیگنال گرفته شده توسط آنتن این سیگنال ضعیف در مقابل آن اثر خود را از دست می دهد . با تبدیل کانال به یک کانال غیر مجاور نیز می توان این تداخل را حذف کرد .روش های غیر فنی نصب تجهیزات مانند استفاده نکردن از ترمیناتورها و محکم نکردن صحبح اتصالات که باعث عدم تطبیق امپدانس می گردد نیز باعث بروز این مشکل می شود .

سیستم های ویدئو مرکزی :

در صورتی که آمپلی فایر توریع بیش از یک ورودی VHF یا UHF داشته باشد می توان با سیگنال RF را از خروجی ویدئو به آمپلی فایر وصل کرده و یک سیستم ویدئو مرکزی برقرار کرد .

سیستم های ماهواره مرکزی (MSTV):
این سیستم ها معمولا در هتل هایی که مجوز لازم را دارند برقرار می گردند واز تجهیزاتی نظیر دیش – سویچر و LNB های چند خروجی و آمپلی فایر مخصوص فرکانس های ماهواره ای استفاده می کنند .
برای نصب سیستم های ماهواره مرکزی دو روش وجود دارد که در ادامه به شرح آنها می پردازیم :

۱ – استفاده از رسیورهایی با توانایی پخش چند کانال بصورت همزمان :
در این روش از ال ان بی هایی با ۶ خروجی استفاده می شود و برای هر ۶ کانال یک دیش نیاز است ، رسیورهایی که بعنوان سرور در این مدل استفاده می شوند معمولا توانایی دریافت و پخش ۶ کانال را بصورت همزمان دارند.
در هر طبقه با استفاده از یک دستگاه آمپلی فایر سیگنال ها تقویت شده و سپس به چندن بخش تقسیم می شود .

مزایا و معایب :
تعداد رسیور کمتر و جعبه محافظ کوچکتر
محدودیت قطعات یدکی در صورت خرابی های احتمالی
از کار افتادن ۶ کانال در صورت از کار افتادن یک دستگاه
۲ – روش استفاده از چندین رسیور :
در این روش چندین رسیور بصورت حلقه ای به یکدیگر متصل شده و سپس خروجی آنها به دستگاهی به نام head end amplifier داده می شود . در هر طبقه از یک دستگاه آمپلی فایر جهت تقویت سیگنالها و در صورت لزوم از یک دستگاه تقسیم کننده برای داشتن خروجی های بیشتر استفاده می گردد .

سیستم آنتن مرکزی

سیستم آنتن مرکزی

مقدمه
در ساختمان هایی که تعداد زیادی گیرنده تلویزیونی وجود دارد (مانند هتل ها و برج های مسکونی) در صورتی که بخواهیم برای هر گیرنده یک آنتن مجزا نصب نماییم مشکلاتی مانند موارد ذکر شده در زیر بروز خواهد کرد:

• محدودیت فضایی پشت بام برای نصب تعداد زیادی آنتن
• اثر انعکاسی و القایی آنتن ها بر یکدیگر
• هزینه بالای نصب آنتن برای تک تک گیرنده ها و سیم کشی آنتن تا گیرنده
• از بین رفتن زیبایی ظاهر ساختمان و به وجود آمدن جنگلی از آنتن ها
• حجم بالای سیم کشی آنتن ها تا گیرنده نیز مشکلاتی به وجود خواهد آورد .q

باتوجه به موارد ذکر شده راه کار پیشنهادی این است که از یک آنتن برای تمام گیرنده ها استفاده گردد و چون سیگنال دریافت شده توسط این آنتن برای تمام گیرنده ها کافی نخواهد بود لذا از تجهیزاتی برای افزایش مقدار سیگنال و توزیع آن بین گیرنده ها استفاده می کنیم.عملی کردن این راه کار با استفاده از تجهیزات سیستم های آنتن مرکزی ( (NJASTER ANTENNA TV) (MATV انجام می پذیرد. از این سیستم ها به عنوان ( COMMUNITY ANTENNA TV) (CATV ) نیز نامبرده می شود. یک سیستم MATV مجموعه ای از تجهیزات اولیه سیگنال تلویزیونی و تجهیزات پردازش و تقویت سیگنال و توزیع آن از طریق کابل های کواکسیال بین گیرنده های تلویزیونی است و هدف از برقراری آن محیا کردن سطح سیگنال مناسب را برای هر گیرنده جهت دریافت تصویری با کیفیت قابل قبول می باشد. تجهیزات سیستم MATV به دو دسته تقسیم می گردد:

۱- تجهیزات ابتدایی تهیه سیگنال ( HEADEND equipment ) :
این تجهیزات شامل آنتن و تقویت کنند. فیلترها ، مبدل های فرکانسی ، تله موج ها و مچینگ ها می باشد که برای پردازش سیگنال تلویزیونی و رساندن آن به اندازه و کیفیت مطلوب برای گیرنده. ها به کار می روند .

۲- تجهیزات توزیع سیگنال ( DISTRIBUTION equipment ) :
شامل قطعاتی چون تقسیم کننده های انشعابی یا تقسیم انتهایی ( SPLITTER ) و تقسیم کننده عبوری یا میانی ( (TAP OFF و مقاومت های انتهایی ( TERMINATOR ) و غیره برای تحویل سیگنال به گیرنده. ها و جدا سازی ( ISOLOTION ) هر گیرنده از سیستم می باشد .
اکنون به شرح تجهیزات مورد استفاده در سیستم های MATV می پردازیم .

تجهیزات ابتدایی تهیه سیگنال (HEADEND EQUIPMENT)

آنتن (ANTENNA) :

این وسیله دارای شاخه هایی از جنس آلومینیوم و به صورت لوله های توخالی می باشد که در اندازه های مختلف ( بسته به فرکانس مورد دریافت ) روی یک محور مرکزی وبه صورت عمود بر آن چیده شده اند وامواج تلویزیونی موجود در فضا سیگنالی در آن القا می کند و این سیگنال توسط کابل به گیرنده منتقل می گردد . طبق تجربه برای دریافت تصویر با کیفیت مطلوب، آنتن باید حداقل سطح سیگنال . ۱۰۰۰ میکرو ولت را محیا کند .

آنتن ها به دو صورت پهن باند ( BROAD BAND ) برای دریافت چندین کانال توسط یک آنتن و یا به صورت تک کانال برای دریافت یک کانال (معمولا آنتن یاگی) وجود دارند . هنگام انتخاب آنتن باید تعداد کانال های مورد دریافت جهت فرستنده های تلویزیونی و نوع سیگنال مورد دریافت وسطح سیگنال قابل دریافت را در نظر داشت . آنتن های مخصوص دریافت سیگنال های UHF معمولا دارای شاخه های بلندتری نسبت به آنتن های VHF می باشند .یک نوع از آنتن ها نیز ترکیبی می باشند یعنی دارای دو قسمت دریافت UHF وVHF می باشند. یک آنتن ترکیبی در شکل زیر نشان داده شده است.

بالن (BALUN):

آنتن ها معمولا امپدانس ۳۰۰ اهم دارند در درحالی که تجهیزات MATV دارای امپدانس ۷۵ اهم می باشند لذا برای انتقال سیگنال با مقدار حداکثر باید از وسیله ای که بالون نامیده می شود استفاده گردد تا امپدانس ۳۰۰ اهم آنتن با امپدانس ۷۵ اهم سایر تجهیزات منطبق گردد . بالون را در نزدیک ترین فاصله نسبت به ترمینال آنتن وصل می کنند .

پیش تقویت کننده ها ( PREAMPLIFIERS ) :
در محل هایی که سیگنال دریافت شده توسط آنتن ضعیف باشد برای اینکه سطح سیگنال لازم برای ورودی تقویت کننده را فراهم کنیم ممکن است مجبور شویم از پیش تقویت کننده استفاده کنیم . این پری آمپلی فایرها گاهی به عنوان مبدل امپدانس ۳۰۰ به ۷۵ اهم نیز عمل میکند ونیاز به بالون را مرتفع می سازند . پری آمپلی فایر باید با دقت و کیفیت بالا انتخاب گردد و نسبت سیگنال به نویز آن ( S/N RATIO ) بالا باشد چون نویز در پری آمپلی فایر مبنایی برای کل سیستم خواهد بود .

مبدل های VHF CONVERTERS) VHF) :

از آنجا که به دلیل فرکانس بالاتر افت سیگنال UHF در سیستم نسبت به VHF بیشتر است لذا در سیستمهای MATV میتوان کانال های UHF را با استفاده از مبدل ها قبل از ورود به آمپلی فایر به کانال های استفاده نشده VHF تبدیل کرد . البته برای هر کانال یک مبدل مجزا مورد نیاز است . در برخی از مبدل ها امکان میکس یک سیگنال ورودی دیگر با سیگنال تبدیل شده وجود دارد مبدل ها سیگنال تبدیل شده را تقویت نیز می کنند لذا باید در محاسبات سیستم مقدار این تقویت را نیز در نظر گرفت به دلیل اینکه تغییرات وسیع دما باعث عدم پایداری در خروجی مبدل می شود لذا باید مبدل را در مکانی با هوای متعادل نصب کرد .

تلفیق کننده ها (MOD ULATORS) :

از این وسیله برای تلفیق سیگنال صوتی و تصویری باهم و تبدیل آن به کانال RF استفاده می گردد. سطح خروجی برای بهترین حالت قابل تنظیم است .

فیلترها و مسدود کننده ها ( FILTERS AND TRAPS ) :
از این وسایل برای حذف فرکانس های ناخواسته و دریافت سیگنال بدون تداخل و نویز استفاده می شود. همچنین می توان باند مربوط به یک کانال را مسدود کرده و یک کانال ویدئویی یا هر منبع دیگری به جای آن قرار داد.

تضعیف کننده ها ( ATTENUATORS ) :

چون ممکن است سیگنال مربوط به بعضی کانال ها بسیار قوی تر از کانال های دیگر باشد و سیگنال های قوی سیگنال های ضعیف را تحت تاثیر قرار دهند و در نتیجه سطح سیگنال ها یکسان نباشد واین امر باعث ایجاد نویز گردد باید با استفاده از تضعیف کننده ها سیگنال های قوی را کاهش دهیم. تضعیف کننده ها می توانند ثابت یا قابل تنظیم باشند. چون تضعیف کننده ها تمام سیگنال عبوری را به یک اندازه تضعیف می کند.لذا باید فرکانس هایی را که می خواهیم تضعیف شوند از سایر فرکانس ها جدا کنیم.

ترکیب کننده ها ( COMBINERS ) ( MIXERS ) :

در صورتی که از سیستم MATV بیش از یک آنتن مورد استفاده قرار گیرد باید قبل از اعمال سیگنال به تقویت کننده از ما را توسط میکسر با هم ترکیب کنیم. میکسر شامل تعدادی فیلتر با باند گذر مشخص می باشد که کانال های TV جداگانه توسط این فیلترها در یک خروجی مشترک ظاهر شده و به آمپلی فایر اعمال می گردد. علاوه برآن فرکانس های مزاحم نیز توسط این دستگاه ها فیلتر می گردند . برای مثال در صورتی که یک میکسر برای کانال ۲ و ۴ تنظیم شده باشد در صورت وجود کانال ۳ این کانال توسط میکسر فیلتر خواهد شد. البته در چنین موردی که کانال های باند پایین و غیر پشت سر هم ( یعنی ۲ و ۴ ) به میکسر اعمال شده اند اگر کانال ۳ قوی باشد باعث ایجاد تداخل می شود ولازم می گردد یک مسدود کننده ( TRAP ) برای کانال ۳ نصب گردد . میکسر همچنین می تواند به صورت معکوس برای جدا کردن سیگنال های حاصل از آنتن به صورت خطوط مجزا استفاده گردد تا سیگنال های قوی تا سطح سیگنال های ضعیف تضعیف شده و سپس به تقویت کننده اعمال شوند .

تقویت کننده ها ( AMPLIFIERS ) :

برای بالا بردن سطح سیگنال دریافت شده توسط آنتن از تقویت کننده استفاده می گردد تا افت سیستم توزیع جبران شود و سیگنال مناسب به هر تلویزیون برسد . مقدار توانایی آمپلی فایر در تقویت کننده برحسب دسی بل بیان می شود و ضریب بهره تقویت سیگنال( GAIN ) نام دارد . هنگام انتخاب آمپلی فایر باید مشخصات آن را دقیقا مورد مطالعه قرار داد نباید مجموع سیگنال ورودی و ضریب تقویت آمپلی فایر از مقدار قابلیت خروجی آمپلی فایر بیشتر شود چون این امر باعث حالت اضافه بار در خروجی ( over load ) و خرابی سیگنال می گردد . آمپلی فایر ها یا به صورت پهن باند هستند که چندین کانال را به طور یکسان تقویت می کنند یا به صورت تک کانال که برای مهیا کردن یک سیگنال با سطح یکنواخت به کار می روند و در هر کانال تنظیم سطح خروجی تک تک کانال ها به کمک مدار کنترل تقویت اتوماتیک ( AGC ) امکان پذیر است . آمپلی فایرها بسته به محل مورد استفاده به دو نوع تقسیم میگردند:
الف :آمپلی فایر توزیع ( DISTRIBUTION AMP )
ب : آمپلی فایر خط ( LINE AMP )

آمپلی فایر توزیع در ابتدا برای توزیع سیگنال بین شاخه ها استفاده می گردد ولی آمپلی فایر خط در طول خطوط برای تقویت سیگنال در محل هایی که سطح سیگنال به قدری افت کند که کیفیت تصویر لازم را ایجاه نکند و افت بقیه سیستم را جبران ننماید استفاده می شود. در حقیقت هر گاه افت های سیستم آن قدر زیاد باشد که آمپلی فایر ها ساخته شده قادر به جبران آن نباشد باید سیگنال را بعد از فرستاده شدن به خط توزیع در جا هایی که سطح آن از مقدار مورد نیاز پایین می آید به کمک آمپلی فایرهای خط تقویت کنیم .در زیر چند نمونه آمپلی فایر و دیاگرام اتصال یک نوع خانگی ( ATBC124 ) را می بینید که برای استفاده ۴ تلویزیون از یک پریز کاربرد دارد.

تجهیزات سیستم توزیع ( DISTRIBUTION EQUIPMENT ) :

تقسیم کننده انشعابی ( SPLITTER ) :

کابل هایی که سیگنال را از تجهیزات اولیه ( HEAD END ) به دستگاه های گیرنده می رسانند خطوط اصلی ( (TRUNK نامیده می شود . اسپلیترها قطعات الکترونیکی هستند که روی خطوط اصلی قرار می گیرند و یک ورودی اصلی دارند که سیگنال را دریافت کرده و بین چندین خط خروجی به تساوی تقسیم می کنند . در حقیقت برای گرفتن انشعاب از خطوط اصلی از اسپلیتر استفاده می گردد . اسپلیتر ها در انواع ۲ راه ( ۲WAY ) – 4 راه – ۸ راه – ۱۲ راه – ۱۴ راه و ۱۶ راه ساخته شده اند که این اعداد تعداد خروجی های آن را مشخص می کنند.

تقسیم کننده های عبوری (TAP OFF) :

اگر بخواهیم از یک خط اصلی در طول مسیر انشعاب هایی بگیریم و سپس خط را ادامه دهیم باید از TAP OFF استفاده کنیم. تپ آف دارای یک ورودی اصلی و یک خروجی اصلی با افت کم نسبت به ورودی است و دارای چند خروجی فرعی نیز می باشد که سطح سیگنال آن ها نسبت به ورودی اصلی خیلی پایین است و این خروجی های فرعی برای مسیر های انشعابی استفاده می گردند. به عنوان مثال برای انشعاب گرفتن از خط اصلی در طبقه چهارم و سوم از دو عدد تپ آف خط استفاده می شود که خط اصلی از خروجی تپ آف طبقه چهارم به ورودی تپ آف طبقه سوم اتصال می یابد و از خروجی تپ آف طبقه سوم نیز به طبقات پایین تر می رود. انشعابات لازم برای دستگاه های گیرنده در هر طبقه نیز از خروجی های فرعی تپ آف آن طبقه گرفته می شود . بعضی از تپ آف ها به صورت توکار در داخل دیوار قرار می گیرند ( WALL TAP ) و دارای خروجی ۳۰۰ یا ۷۵ اهم و یا هر دو می باشند .بعضی تپ آف ها ممکن است قادر باشند ولتاژ DC/AC را از خود عبور دهند تا قابلیت تغذیه تجهیزات را از طریق خط سیگنال فراهم آورند. تپ آف ها در انواع یک راه – ۲ راه – ۳ راه – ۴ راه و غیره ساخته شد اند و تعداد راه ها تعداد خروجی های فرعی تپ آف را نشان می دهد .

پریز ها (OUT LET):

پریزهای آنتن معمولا به صورت تو کار نصب می گردند و قابلیت تطبیق امپدانس را بین خط سیگنال ۷۵ اهم و ورودی ۳۰۰ اهم تلویزیون دارند . بعضی از تپ آف های دیواری( WALL TAP ) نیز دارای خروجی ۳۰۰ اهم می باشند ولی بهتر است در محل هایی که سیگنال قوی است برای جلوگیری از سایه روی تصویر و برداشت مستقیم سیگنال توسط تپ آف ها و جلوگیری از بروز اختلال در تصویر از مبدل ۷۵ به ۳۰۰ اهم جداگانه استفاده گردد . پریزها در دو نوع میانی و انتهایی ساخته می شوند . نوع میانی دارای امکان انشعاب گرفتن برای پریز بعدی نیز می باشد و برای آخرین پریز در مسیر پریز انتهایی استفاده می شود .

جدا کننده های باند ( DIPLEXER ) :

برای جدا کردن سیگنال UHF از VHF قبل از اعمال آن به تلویزیون یا برای جدا کردن باند FM و VHF در سیستم های VHF/FM از جدا کننده ها استفاده می گردد . دو مدل DIPLEXER را در زیر می بینید:

انتهایی ها (DIPLEXER) :
برای پایان دادن به هر خط ۷۵ اهمی در سیستم MATV یا پورت های استفاده نشده در تجهیزات باید یک مقاومت ۷۵ اهمی برای جلوگیری از برگشت سیگنال به خط و ایجاد شبح در تصویر استفاده گردد. در صورتی که تغذیه برق تجهیزات از طریق خط سیگنال انجام شده باشد باید از ترمیناتور بلوکه کننده ولتاژ استفاده می شود .

دسی بل ( db ) :
مقدار سیگنال تلویزیونی را عموما با واحد میکرو ولت اندازه می گیرند و برای سادگی محاسبات وکم شدن اعشار از دسی بل ( db ) استفاده می گردد که مقدار آن از رابطه ( db = 20 log( E1/E2 محاسبه می گردد.
در حقیقت دسی بل چند مرتبه بزرگ یا کوچک بودن سیگنال را نسبت به یک سطح مبنا نشان می دهد . در سیستم های MATV این سطح مبنا ( E2 ) را برابر ۱۰۰۰ میکرو ولت میگیرند لذا برای خروجی ۱۰۰۰ میکرو ولت بهره برابر صفر دسی بل میشود. تمام مقادیر ضریب تقویت آمپلی فایر ها و افت های سیستم و مقادیر ایزولاسیون به db بیان می شود . در محاسبات بر حسب دسی بل به راحتی می توان مقادیر را جمع یا تفریق کرد. در ادامه بحث ما مبنای بالا را در نظر میگیریم.لازم به ذکر است در بعضی سیستمها ولتاژ مبنا( E2 ) را برابر یک میکرو ولت میگیرند و از رابطه db = 20 log El مقدار بهره را به دست می آورند و بر حسب دبی میکرو ولت بیان میکنند که برای ولتاژ خروجی ( El ) یک میکرو ولت مقدار بهره برابر صفر دبی میکرو ولت بدست می آید. در این صورت برای مقدار مبنای ۱۰۰۰ میکرو ولت که در حالت قبلی صفر دسی بل به دست می آمد ۶۰ دبی میکرو ولت بیان میشود.

کابل های مورد استفاده در MATV :
در کابل کشی سیستم های MATV از کابل کواکسیال ۷۵ اهمی استفاده می گردد . این کابل ها که به آن ها کابل هم محور هم اطلاق می شود دارای یک هادی مرکزی از جنس مس می باشند که وظیفه حمل سیگنال را به عهده دارد و یک شیلد به صورت بافته مسی که دور کابل را گرفته و از اثر القا و تداخل روی سیگنال توسط عوامل خارجی جلوگیری می کند و امکان جذب مستقیم سیگنال توسط هادی مرکزی را از بین می برد . برای اتصال کابل های کواکسیال به تجهیزات MATV از کانکتور های نوع F استفاده می گردد که بسته به نوع کابل سایز آن انتخاب می گردد . کابل های مورد استفاده در سیستم MATV برای خطوط اصلی RG6 – RG11 – RG59 می باشد که تفاوت آن ها در مقدار افت کابل به ازای طول مشخص می باشد . برای فواصل طولانی ( بین چندین ساختمان ) و یا برای موارای که نیاز به خاک کردن کابل باشد کابل RG11/U استفاده می گردد . در داخل ساختمان نیز معمولا برای تمام مسیرها به طور یکسان کابل RG59 به کار می رود . برای اتصال پریزها به سیستم بین تپ آف و پریز و یا بین اسپلیتر و پریز بسته به فاصله و تعداد پریزهای مسیر از کابل های ۳C-2V و ۴/SC-2V و ۵C-2V استفاده می گردد هرچه ضریب حرف C بالاتر باشد افت کابل کمتر است. در شکلهای زیر سه نوع کابل با نمودار مقدار تضعیف سیگنال بر حسب طول کابل و انواع کانکتورها را میبینید:

طراحی سیستم MATV :

الف : طراحی سیستم توزیع
از آنجا که افت سیستم توزیع آنتن مرکزی در انتخاب تجهیزات اولیه ( HEAD END ) موثر است لذا باید ابتدا سیستم توزیع را طراحی و محاسبه نمود . قدم اول تهیه نقشه ساختمان و علامت گذاری محل پریزها و محل آمپلی فایر است . نحوه توزیع کابل ها نیز از نظر عمودی یا افقی بودن نسبت به شکل ساختمان باید تعیین شود وسپس کابل های لازم تعیین شود . از کابل کشی طولانی و کابل کشی زیگزاگ و حلقوی باید اجتناب کرد و کابل ها را حد الامکان به طور مستقیم کشید . بعد محل تپ آف ها واسپلیتر ها را تعیین می کنیم . طولانی ترین کابل یا کابل با بیشترین تعداد تپ آف ها و اسپلیتر ها را باید برای محاسبه افت سیستم در نظر گرفت . در صورت عدم اطمینان در مورد شاخه با بیشترین افت باید در چندین شاخه افت را محاسبه کرد وشاخه با بیشترین افت را انتخاب نمود .

افت های سیستم توزیع :

۱- افت کابل ها : مقداری از سیگنال در حین عبور از کابل کواکسیال افت خواهد کرد مقدار این افت به نوع کابل مورد استفاده و فرکانس سیگنال عبوری بستگی دارد در فرکانس های بالاتر افت بیشتری وجود خواهد داشت . بهتر است افت کابل را برای بالاترین فرکانس موجود یا فرکانسی که ممکن است در آینده دریافت شود محاسبه نمود .
۲ – افت اسپلیترها (INSERTION LOSS) : مقدار افت در اسپلیتر عبارت است از مقدار ورودی بر حسب db منهای مقدار خروجی. به عنوان مثال این مقدار برای اسپلیتر دو راه حدود ۵/۳ db و برای اسپلیتر ۴ راه حدود ۵/۶ الی ۲/۷ دسی بل خواهد بود . معمولا کارخانجات سازنده مقدار این افت را برای فرکانس های مختلف در جدولی ارائه می کنند .

۳ – افت جداسازی : ( TAP LOSS) ( ISOLATION LOSS ) : هر تپ آف برای ایزولاسیون گیرنده ها از یکدیگر سیگنال ورودی را مقداری کاهش می دهد وآن را به خروجی فرعی می دهد این افت را افت جداسازی (ایزولاسیون ) می نامند مثلا اگر یک سیگنال ۲۵db به یک تپ آف با افت ایزولاسیون ۲۳db اعمال شود در خروجی فرعی مقدار ۲db سیگنال قابل دسترس خواهد بود .

۴ – افت عبوری ( INSERTION LOSS)(Trough loss ) : هنگام عبور سیگنال از داخل تپ آف از ورودی اصلی به خروجی اصلی مقداری افت ایجاه می شود که باید مقدار آن را در محاسبات مد نظر قرار داد . مقدار این افت برای فرکانس های مختلف فرق می کند و توسط کارخانه سارنده جدولی ارائه می گردد ولی معمولا تپ آف های با مقدار ایزولاسیون بالا افت عبوری کمتری دارند .

نحوه انتخاب تپ آف : باید در یک سیستم MATV تپ آف هایی انتخاب شود که حداقل ۱۰۰۰ میکرو ولت را برای هر گیرنده تامین کند و ایزولاسیون کافی بین گیرنده و سیستم جهت جلوگیری از تداخل ایجاد کند دریافت سیگنال بیشتر از۱۰۰۰ میکرو ولت ( صفر دسی بل ) به گیرنده آسیبی نمی رساند و بسیاری از طراحان سیستم های MATV سطح خروجی های فرعی را تا ۱۰ db نیز در نظر می گیرند . در طراحی سیستم افت ایزولاسیون آخرین تپ آف قبل از آمپلی فایر را در نظر می گیرند و در صورت طولانی بودن مسیر بین تپ آف و دستگاه تلویزیون باید افت کابل آن را نیز در نظر گرفت . در صورت استفاده از تپ آف های دیواری ( wall tap ) به علت کم بودن فاصله بین تپ آف و تلویزیون می توان از این افت صرف نظر کرد .

انتخاب آنتن :.

سه فاکتور اساسی باید در انتخاب آنتن در نظر گرفته شود .

۱ – نوع آنتن
۲ – بهره. آنتن
۳ – جهت آنتن

نوع آنتن باتوجه به تعداد و فرکانس کانال های مورد دریافت تعیین می گردد. جهت آنتن نیز نسبت به فرستنده تلویزیونی تنظیم می شود. اگر تمام فرستنده ها یا تعدادی از آن ها در یک جهت باشند از آنتن پهن باند ( BROAD BAND ) استفاده می شود و اگر در جهت های متفاوت باشند از آنتن تک کانال استفاده می گردد . انواع معمول آنتن ها عبارتند از :

VHF UHF VHF/UHF VHF/UHF/FM

البته برای دریافت سیگنال FM بهتر است از آنتن جداگانه FM استفاده می گردد .بهره آنتن یک مساله مهم است باید آنتن حداقل سیگنال ۰db را برای ورودی آمپلی فایر مهیا نماید . در محل های با سیگنال ضعیف باید از آنتن با بهره و اندازه بزرگتر استفاده کرد . در صورتی که باز هم سیگنال مناسب به دست نیامد مجبوریم از پری آمپلی فایر استفاده کنیم . جهت آنتن نیز باید به دقت تنظیم شود . اگر آنتن خوب تنظیم شده باشد نسبت سیگنال هایی که با قسمت جلو آنتن دریافت می گردد به سیگنال هایی که با عقب آنتن دریافت می گردد بیشتر خواهد بود .

برآورد سطح سیگنال :
تعیین دقیق سطح سیگنال برای طراحی صحیح سیستم مهم و اساسی است . لذا با استفاده از یک آنتن با بهره مشخص ( در صورت امکان همان آنتی که نصب خواهد شد ) و یک تلویزیون رنگی قابل حمل و نقل و یک میدان سنج میتوان مقدار سیگنال را در محل نصب آنتن تعیین کرد . در محل هایی که سیگنال ضعیف است محل آنتن بسیار حساس است . ممکن است در یک محدوده ۱۵ متری تفاوت های فاحشی در مقدار سیگنال وجود داشته باشد . ارتفاع آنتن نیز در مقدار سیگنال موثر است . ولی این مطلب را باید در نظر داشت که همیشه ارتفاع بالاتر باعث ایجاد سیگنال بیشتر نمی شود بلکه باید مناسب ترین ارتفاع را با آزمایش به دست آورد . میدان سنج نیز برای اندازه گیری سیگنال دریافت شده برای هر کانال به کار می رود.این تست باید در چند جای سایت انجام گیرد و بهترین محل برای آنتن انتخاب گردد . در صورتی که آنتن به دقت انتخاب شود حتی می تواند بعضی تداخل ها را از بین ببرد . با استفاده از تلویزیون رنگی می توان کیفت سیگنال را در هر کانال مشخص کرد و در صورت وجود تداخل امواج اثر آن را روی تصویر مشاهده نمود .

انتخاب پیش تقویت کننده ( PRE AMPLIFIRE ) :
در محل هایی که سیگنال ضعیف است ممکن است تقویت اولیه سیگنال لازم شود . در انتخاب پری آمپلی فایر باید چهار نکته را در نظر گرفت .

۱ – پوشش باند فرکانسی

۲ – بهره (GAIN)

3- مقدار نویز

۴ – توان خروجی
پری آمپلی فایر ها به صورت UHF یا VHF یا VHF/UHF ساخته شده اند بعضی از آن ها دارای مسدود کننده های موج FM هستند تا اگر دریافت FM باعث ایجاد نویز شود آن را بلوکه کنند . پری آمپلی فایر باید سطح سیگنال کافی برای آمپلی فایر توزیع را فراهم کند . هنگام استفاده از آمپلی فایرهای تک کانال هم ممکن است یک پری آمپلی فایر لازم شود . تا سیگنال کافی برای عمل کرد صحیح AGC فراهم گردد . مقدار نویز تولید شده توسط پری آمپلی فایر یا همان عدد نویز( figure noise ) نیز باید پایین باشد تا کیفیت سیگنال حفظ شود . تغذیه پری آمپلی فایر که در نزدیکترین فاصله از آنتن نصب شده است از طریق یک منبع تغذیه در داخل ساختمان نیز ممکن است و پس از کاهش دادن ولتاژ به مقدار لازم توسط خطوط سیگنال به پری آمپلی فایر اعمال می شود . توجه کنید بین منبع تغذیه و پری آمپلی فایر یک اسپلیتر معمولی قرار ندهید چون باعث اتصال کوتاه منبع تغذیه می گردد . از مبدل تطبیق امپدانس نیز نباید استفاده نمایید .

پردازش و ترکیب سیگنال :
عمل پردازش سیگنال توسط فیلترها – مسدود کننده ها – ترکیب کنند. ها و تضعیف کننده ها انجام می گیرد . در صورت لزوم از مبدل فرکانس UHF به VHF نیز می توان استفاده کرد .

انتخاب آمپلی فایر :

در انتخاب آمپلی فایر باید ۳ مورد را درنظر گرفت :

۱- فرکانس و تعداد کانال های مورد دریافت
۲ – افت کل سیستم
۳- نوع سیگنال ورودی

اگر کانال های هم جوار زیای دریافت شود هر کانال برای جلوگیری از تداخل باید فیلتر شود و برای این منظور معمولا از آمپلی فایرهای تک کانال ( STRIP ) استفاده می گردد . مقدار ورودی به علاوه بهره تقویت کننده باید از افت کل سیستم بیشتر شود ومعمولا ۶db نیز به این مقدار اضافه می کنند . آمپلی فایرهای تک کانال بعد از فیلتر کردن و بلوکه کردن تمام کانال های دیگر به کار می روند و دارای ۲ نوع کنترل بهره اتوماتیک ( AGC ) و دستی هستند . که نوع AGC در شرایط آب و هوایی و محیطی مختلف سطح سیگنال را ثابت نگه می دارند . آمپلی فایرها با ورودی UHF/VHF , VHF ساخته شده اند .در
ضمن مقدار سیگنال ورودی به علاوه بهره تقویت کننده نباید از توان خروجی آمپلی فایر بیشتر شود . قابلیت یا مقدار خروجی آمپلی فایر مقداریست که تقویت کننده بدون برش و یا مدولاسیون عرضی می تواند تحویل دهد . بعضی از آمپلی فایرها دارای کنترل بهره و اعوجاج و نوسان وتضعیف کننده قابل تنظیم می باشد تا سطح سیگنال یکسانی را برای تمام کانال ها ایجاد کنند .

محاسبه یک سیستم نمونه :
برای یک ساختمان پنج طبقه می خواهیم سیستمی را طراحی کنیم که دارای دوشاخه اصلی می باشد ودر هر مسیر پنج تپ آف وجود دارد . افت های ایزولاسیون را برای تپ آف های هر دو شاخه یکسان در نظر می گیریم ولی در یک سیستم با شاخه های نا برابر باید محاسبات را بر اساس شاخه با افت بیشتر انجام دهیم . اولین قدم تعیین افت های سیستم است :

۱ – افت کابل ها : برای این سیستم کابلی را در نظر می گیریم که افت آن در هر ۱۰۰ فوت برابر ۴٫۲db است . لذا باتوجه به اینکه کل مسیر از اسپلیتر تا آخرین تپ آف ۱۹۰ فوت است:

۴٫۲X1.9= 8db= افت کابل

۱ – افت اسپلیتر : چون اسپلیتر مورد استفاده دو راه است لذا افت آن را ۵/۳ دسی بل در نظر می گیریم .

۲ – افت عبوری تپ آف ها : اگر افت ایزولاسیون را برابر ۱۷db بگیریم به طور متوسط می توان افت عبوری تمام تپ آف ها راه. ۷db در نظر گرفت و در نتیجه برای پنج تپ آف در مسیر داریم :

۰٫۷×۵ = ۳٫۵ db = افت عبوری تپ آف ها

۳ – افت ایزولاسیون تپ آف : آخرین تپ آف را با افت ایزولاسیون ۱۲db انتخاب می کنیم. باتوجه به مقدار موارد بالا افت کل سیستم برابر خواهد بود با:

۲۷db= 8 + 3.5 + 3.5 + 12= افت جدا سازی + افت عبوری + افت اسپلیتر + افت کابل ها

نحوه تعیین آمپلی فایر :
باید آمپلی فایری را انتخاب نماییم که بتواند به افت ۲۷db سیستم غلبه کند معمولا ۶db نیز اضافه تر در نظر می گیرند . بنابراین باید آن آمپلی فایر ۳۳db باید استفاده نماییم ولی باتوجه به آمپلی فایرهای موجود ساخته شده یک آمپلی فایر ۳۰db را انتخاب می کنیم.
انتخاب اسپلیتر .
در این سیستم چون از اسپلیتر دو راه استفاده شده است لذا افت اسپلیتر را ۳،۵ دسی بل در نظر می گیریم . مقدار سیگنال در خروجی های اسپلیتر که ورودی هر شاخه می باشد برابر خواهد شد :۳۰-۳٫۵=۲۶٫۵db

انتخاب تپ آف ها :

برای این سیستم سه نوع تپ آف را درنظر می گیریم :
۱ – تپ آف با افت ایزولاسیون ۲۳db و افت ۰٫۳db
2 – تپ آف با افت ایزولاسیون ۱۷db و افت عبوری۰٫۹db
3 – تپ آف با افت ایزولاسیون ۱۲db و افت عبوری ۰٫۹db
در انتخاب تپ آف باید سعی کنیم در صورتی که مقدار سیگنال اجازه دهد از تپ آف با بالاترین مقدار افت ایزولاسیون استفاده کنیم تا افت عبوری کمتری داشته باشیم .
تعیین اولین تپ آف: چون سیگنال خروجی از اسپلیتر ۲۶٫۵db است بعداز عبور از ۵۰ فوت کابل که مقدار افت آن برای ۱۰۰ فوت ۴٫۲ دسی بل است درنتیجه برای ۵۰ فوت ۲٫۱ دسی بل است مقدار آن ۲۶٫۵-۲٫۱=۲۴٫۴db می شود .این مقدار ورودی اولین تپ آف است . درصورت استفاده از تپ آف با مقدار افت ایزولاسیون ۲۳db مقدار سیگنال تغذیه شده به گیرنده تلویزیونی برابر ۲۴٫۴-۲۳=۱٫۴db به دست می آید.این مقدار بیش ازهزار میکرو ولت (صفر دسی بل ) است . باتوجه به اینکه افت عبوری این تپ آف معادله.۰٫۳ است لذا خروجی آن برابر خواهد بود :۲۴٫۴-۰٫۳=۲۴٫۱db
تعیین تپ آف های بعدی نیز به همین شیوه ادامه می یابد .

(۳۰/۱۰۰)۴٫۲=۱٫۳db افت کابل تا تپ آف دوم
۲۴٫۱-۱٫۳=۲۲٫۸ ورودی تپ آف دوم

برای تپ آف دوم تپ آف با مقدار ایزولاسیون ۱۷db انتخاب می گردد :
۲۲٫۸-۱۷=۵٫۸db مقدار خروجی فرعی تپ آف ۲
=۲۲٫۱(افت عبوری)۲۲٫۸-۰٫۷ مقدار خروجی اصلی تپ آف ۲
= ۲۰٫۸db(افت کابل) ۲۲٫۱-۱٫۳ مقدار ورودی تپ آف ۳

انواع تداخل و روش های از بین بردن آن :
۱ – تداخل مدولاسیون عرضی : این نوع تداخل در خروجی آمپلی فایرها و پری آمپلی فایرها در مواقعی که مقدار خروجی از حد معین شده تجاوز کند ( OVER LOAD ) اتفاق می افتد . اثر آن به صورت تداخل ۲ یا چند کانال باهم ظاهر می شود و اطلاعات تصویر یک کانال روی دیگری به صورت خطوط عمودی یا افقی و تصویر نگاتیوی جاروب شده ظاهر می گردد . این تداخل با کمک آنتن های جهتی بالا و با استفاده از فیلترها و تضعیف کننده های سیگنال تداخل کننده حذف شود . چون همیشه قویترین سیگنال باعث تداخل می گردد لذا با تضعیف کننده می توان آن را کاهش داد .

۲ – اعوجاج حاصل از اضافه بار :این اعوجاج در آمپلی فایرهای تک باند اتفاق می افتد و به صورت تصویری خیلی تاریک و با کنتراست بالا و خطوط روشن نا منظم روی تصویر ظاهر می گردد . در این حالت سیگنال اعمال شده با آمپلی فایر چنان قوی است که آمپلی فایر در ناحیه غیر خطی کار می کند و موج حاصل صدا و تصویر با هم تداخل می کنند . در نهایت این اضافه بار باعث از دست رفتن سنکرونیزاسیون تصویر و پارگی در تصویر می گردد . با استفاده از کاهش سیگنال توسط تضعیف کننده می توان این اعوجاج را بر طرف کرد .

۳ – تداخل کانال های هم جوار :این تداخل ناشی از غلبه سیگنال قوی یک کانال بر سیگنال ضعیف کانال مجاور است و به آن اثر HERRINGBONE گفته می شود . کانال مجاور کانالی است که درست بعد از کانال دیگر است مانند کانال ۲ و ۳ . این اثر را می توان با قوی تر کردن کانال ضعیف یا تضعیف کانال قوی هر کدام که مناسب تر باشد از بین برد .
۴ – اثر تداخلی CO-CHANNEL : این تداخل در صورتی ایجاد می شود که دو ایستگاه فرستنده در دو شهر مختلف از یک فرکانس همسان برای یک کانال استفاده نمایند . روی تلویزیون دو تصویر مختلف یکی روی دیگری ظاهر می شود . با آنتن های جهتی بالا (HIGH DIRECTIONAL) می توان این مسئله را رفع کرد .

۵ – تداخل ناشی از خطوط برق : این تداخل ناشی از میدان اطراف سیم های برق با ولتاژ بالا است . برای از بین بردن آن باید آنتن را دور از خطوط برق نصب کرد . بالون ۳۰۰ به ۷۵ اهم بین آنتن و سیستم MATV را نیز باید تا حد امکان نزدیک به ترمینال های آنتن نصب کرد تا القای میدان مغناطیسی خطوط برق روی سیم زج به حداقل برسد. زمین کردن صحیح سیستم نیز از تداخل ناشی از خطوط برق جلوگیری می کند .

سه علت برای ایجاد شبح یا سایه در تصویر وجود دارد:

۱ – گرفتن سیگنال های منعکس شده توسط آنتن
۲ – جذب مستقیم سیگنال توسط گیرنده تلویزیونی یا خطوط انتقال سیگنال
۳ – نصب غیر صحیح تجهیزات .

سیگنال های منعکس شده از ساختمان ها و برج ها و مخازن و کوه ها می توانند باعث ایجاد سایه در تصویر شوند . این امواج منعکس شده چند میکروثانیه بعداز سیگنال اصلی به آنتن می رسند وباعث ایجاد تصویر دوم کم رنگ در سمت راست تصویر اصلی می شوند با تنظیم دقیق تر جهت آنتن می توان آن را حذف کرد . در موارای نیز سیگنال به طور مستقیم توسط تکه کوتاه زوج ۳۰۰ اهمی بین ترمینال های آنتن و بقیه تجهیزات جذب شده وایجاد شبح در تصویر می نماید . این اثر در محل های با سیگنال قوی بیشتر اتفاق می افتد و سیگنال گرفته شده چند میکرو ثانیه قبل از سیگنال اصلی نمایش داده می شود . برای رفع این اثر باید از سیم جفت ۳۰۰ اهمی حد الامکان استفاده نگردد و یک بالون در نزدیکی ترمینال های آنتن نصب گردد ودر بقیه مسیر از کابل کواکسیال استفاده شود . همچنین با نصب مسدود کننده در سیستم های بزرگ و قوی کردن سیگنال گرفته شده توسط آنتن این سیگنال ضعیف در مقابل آن اثر خود را از دست می دهد . با تبدیل کانال به یک کانال غیر مجاور نیز می توان این تداخل را حذف کرد .روش های غیر فنی نصب تجهیزات مانند استفاده نکردن از ترمیناتورها و محکم نکردن صحبح اتصالات که باعث عدم تطبیق امپدانس می گردد نیز باعث بروز این مشکل می شود .

سیستم های ویدئو مرکزی :

در صورتی که آمپلی فایر توریع بیش از یک ورودی VHF یا UHF داشته باشد می توان با سیگنال RF را از خروجی ویدئو به آمپلی فایر وصل کرده و یک سیستم ویدئو مرکزی برقرار کرد .

سیستم های ماهواره مرکزی (MSTV):
این سیستم ها معمولا در هتل هایی که مجوز لازم را دارند برقرار می گردند واز تجهیزاتی نظیر دیش – سویچر و LNB های چند خروجی و آمپلی فایر مخصوص فرکانس های ماهواره ای استفاده می کنند .
برای نصب سیستم های ماهواره مرکزی دو روش وجود دارد که در ادامه به شرح آنها می پردازیم :

۱ – استفاده از رسیورهایی با توانایی پخش چند کانال بصورت همزمان :
در این روش از ال ان بی هایی با ۶ خروجی استفاده می شود و برای هر ۶ کانال یک دیش نیاز است ، رسیورهایی که بعنوان سرور در این مدل استفاده می شوند معمولا توانایی دریافت و پخش ۶ کانال را بصورت همزمان دارند.
در هر طبقه با استفاده از یک دستگاه آمپلی فایر سیگنال ها تقویت شده و سپس به چندن بخش تقسیم می شود .

مزایا و معایب :
تعداد رسیور کمتر و جعبه محافظ کوچکتر
محدودیت قطعات یدکی در صورت خرابی های احتمالی
از کار افتادن ۶ کانال در صورت از کار افتادن یک دستگاه
۲ – روش استفاده از چندین رسیور :
در این روش چندین رسیور بصورت حلقه ای به یکدیگر متصل شده و سپس خروجی آنها به دستگاهی به نام head end amplifier داده می شود . در هر طبقه از یک دستگاه آمپلی فایر جهت تقویت سیگنالها و در صورت لزوم از یک دستگاه تقسیم کننده برای داشتن خروجی های بیشتر استفاده می گردد .

کلید محافظ موتور

كليد محافظ موتور چیست؟

كليد محافظ مي تواتند موتور را در مقابل اتصال كوتاه و اضافه بار حفاظت نمايد. براي عمل رله معمولاً آنرا روي جريان معيني تنظيم مي كند(5/1 تا 8/1 برابر جريان نامي). وقتي كه جريان از حد تنظيم شده بيشتر شود عضو حرارتي رله عمل كرده مدار را قطع مي كند. عضو مغناطيسي اين رله از يك هسته آهني ثابت و يك هسته متحرك و يك بوبين تشكيل شده است بطوريكه هسته متحرك از طريق نيروي يك فنر بطرف بالا كشيده شده است وقتي كه جريان از حد تنظيم شده بالاتر رود يا در مدار اتصال كوتاه بوجود آيد، بوبين مغناطيس شده هسته متحرك را به سمت پائين مي كشد و باعث قطع كنتاكت هاي متصل به هسته متحرك مي شود در نتيجه رله مدار را قطع مي كند. مدت زمان عمل رله بسيار كم است بهمين دليل اين رله را رله سريع مي گويند.

کتاب آموزش گام به گام برقکاری ساختمان به زبان ساده

کتاب آموزش گام به گام برقکاری ساختمان به بان ساده

 

مولف   :   محمد اسماعیل افشاری

 

 

 

 کسب اطلاعات بیشتر از طریق    آموزش گام به گام برقکاری ساختمان به زبان ساده

 

خازن در موتورهای تکفاز

در ساختمان موتور های تکفازالقایی از دو نوع خازن الکترولیتی وروغنی استفاده شده است که در برخی از موتورها خازن، یا روغنی ویا الکترولیتی است ودر برخی دیگر هر دو خازن استفاده شده است.

شما چگونه می توانید این دو خازن را از هم تشخیص دهید؟

یک روش ساده این است:

نشانه خازن های الکترولیتی وجود دوکنتاکت فلزی روی سر خازن می باشد ونشانه خازن های روغنی خروج دو سیم (معمولا به رنگ های آبی وقهوه ای) از خازن می باشد.

طریقه لحیم کاری

طریقه لحیم کاری

آیا طریقه صحیح لحیم کاری را می دانید؟

1- هویه مناسب با کار را انتخاب کنید.برای اجسام وقطعات کوچک با وات کم وبرای اجسام بزرگ با وات زیاد .

2-قبل از لحیم کاری با ذوب مقدار کمی روغن لحیم قطعه کار را از حیث وجود چربی یا اکسید کاملا پاک وتمیز کنید.

3- هنگام لحیم کاری ابتدا روی سطح کار را گرم کنید وسپس لحیم را به سطح کار (نه به هویه ) تماس دهید وهرگز لحیم را ذوب نکنید وروی سطح کار نریزید زیرا در این حالت لحیم به سطح کار نمی چسبد واصطلاحا لحیم سرد تشکیل می شود .

5-هنگام سرد شدن لحیم نباید سطح کار را حرکت داد تا قلع فرصت کافی جهت انسجام اولیه را پیدا کند .در صورت حرکت ،سطح لحیم کاری کدر شده وشکاف هایی در آن ظاهر می شود که جهت نفوذ رطوبت واکسید شدن اتصال کفایت می کند .یک لحیم ایده آل همواره براق وشفاف ودرخشان است .

6-اجزای الکترونیکی مانند دیود ها و.. وهمچنین سیم های لاکی آرمیچر وموتور در برابر حرارت حساس بوده وحرارت زیاد موجب خراب شدن آنها می شود .در لحیم کاری آنها سرعت عمل وپرهیز از دادن حرارت اضافی واستفاده از هویه مناسب مهم است یعنی باید به نحوی حرارت حاصله را دور کرد یا پس از لحیم کاری بلافاصله آن را خنک کرد این عمل به وسیله پنس یا دم باریک یا پارچه نم دار انجام می شود.

رله بوخهلتس

 رله بوخهلتس چیست؟

این رله یکی از مهمترین رله های حفاظتی ترانسفورماتورهای قدرت می باشد ، وظیفه تشخیص بروز هر گونه اتصالی در محفظة داخلی ترانسفورماتور و قطع سریع برق ورودی به عهده آن می باشد . می دانیم که اصولاً ترانسفورماتورهای قدرت به وسیله مایع مخصوصی مانند روغن عایقکاری و خنک می شوند . به خاطر سرد و گرم شدن روغن مزبور ظرف انبساطی برای آن در نظر گرفته شده و این ظرف از طریق لولة رابطی به محفظه داخلی ترانسفورماتور متصل می باشد
رله بوخهلس بر روی لولة رابط بین ترانسفورماتور و ظرف انبساط قرار می گیرد و روغن از این رله عبور می نماید . بنابراین تمامی محفظه داخلی رله پر از روغن می باشد . هر گاه هر گونه اتصالی در محفظه داخلی ترانسفورماتور پدید آید ، در نقطه اتصالی مقداری جرقه و قوس الکتریکی زده می شود . در نتیجه این عمل کمی از روغن اطراف محل اتصالی سوخته و تولید حبابهای گازی شکلی را می نماید . این حبابهای گازی به طرف قسمت فوقانی ترانسفورماتور حرکت نموده و از طریق لوله رابطة به رلة بوخهلس وارد شده و در قسمت فوقانی رله جمع می گردند . این رله دارای شناوری می باشد که با تجمع حبابهای گاز ، سطح روغن در رله پایین آمده و همراه با آن شناور نیز به پایین می آید.
پایین آمدن شناور باعث بسته شدن کلید الکتریکی رله و تحریک مدار هشدار و یا قطع می گردد . در بعضی از مدلهای این رله از دو شناور استفاده شده که شناور بالایی برای تحریک مدار هشدار و شناور پایینی برای فرمان مدار قطع دستگاه مورد حفاظت می باشد و اگر مقدار جرقه و قوس الکتریکی در محفظه داخلی ترانسفورماتور شدید باشد ، یک موج انفجاری در روغن داخلی ترانسفورماتور به وجود آمده و روغن ترانسفورماتور با سرعت زیادی به رلة بوخلهس وارد می شود همانطوریکه قبلاً گفته شد، سرعت زیاد روغن باعث عملکرد دریچه ورودی رله می گردد . این دریچه با شناور پائینی رله هم محور بوده و مستقیماً باعث تحریک مدار قطع می شود . هر گاه در اثر علت های مختلفی از بدنة ترانسفورماتور مقداری روغن ریزش نماید ، به مرور زمان سطح روغن در ظرف انبساط کاهش یافته و به رله بوخهلس می رسد . در رله بوخهلس اگر سطح روغن همچنان کاهش یابد باعث عملکرد و تحریک مدار هشدار و قطع می گردد . در بعضی موارد مقداری هوای نشتی به رله راه یافته و مانند حبابهای گاز باعث تحریک رله می شود

آسانسورها

آسانسور

دستگاهی است دائمی که برای جا به جایی اشخاص یا کالا ،بین طبقات ساختمان بوده و در طبقات مشخصی عمل می نماید . دارای کابینی است که ساختار ، ابعاد و تجهیزات آن به اشخاص به سهولت اجازه استفاده می دهد و میان ریلهای منصوبه عمودی با حداکثر انحراف 15 درجه حرکت می کند .
آسانسور وسیله نقلیه عمومی دائمی است که بین ترازهای از قبل تعریف شده حرکتمی کند آسانسور تنها وسیله رفت و آمد ترافیکی است که مورد استفاده تمامی گروه سنی قرار می گیرد و عمومی ترین وسیله جابجایی عمودی در جهان است .
آسانسور وسیله نقلیه ای است که کنترل آن به یک سیستم سپرده شده فرمان دادن به آن به اختیار مسافر است ، اما ایستادن آن در محل مقرر به توسط سیستم است .
آسانسور در داخل محیطی نصب می شود که از سه قسمت تشکیل شده است :
1- موتورخانه : برای برقراری موتور و گیربکس و تابلو کنترل آسانسور و تابلو برق
2- چاه آسانسور : برای نصب درها ، ریلها و همچنین محلی برای حرکت کابین و وزنه
3- چاهک : در پایین ترین قسمت چاه آسانسور ،برای ضربه گیرها و بافرها
موتور گیربکس بعنوان قلب آسانسور و تابلو کنترل بعنوان مغز آسانسور عمل می نماید .

تاريخچه آسانسور:

آسانسور وسیله حمل و نقل عمودی است که با سیستم تعلیق و تعادل نیروی محرکه عمل جابه جایی انجام می دهد در واقع برای آشنایی بیشتر با این وسیلهباید گفت که بشر در قرن های گذشته از بالابر استفاده کرده است اما پایه گذار علمی و طراح آسانسور امروزی دانشمند و ریاضی دان بزرگ اتوود است که با ساختن ماشین اتوود که عبارت بود از دو وزنه که با یک نخ به یکدیگر مربوط می شدند و روی قرقره ها بالا و پایین می رفتند توانست طرج ابتدایی یک آسانسور را ارائه دهد اما اولین آسانسور به شکل امروزی که دارای ترمز ایمنی بود توسط اوتیس در آمریکا ساخته و آزمایش شده و سپس بعد از آن دیگران نیز به ساخت انواع آسانسور دست زدند و صنعت آسانسور شکل گرفت نکاتی درباره ایمنی و استفاده از آسانسور آسانسور راننده یا خلبان ندارد و به صورت شبانه روز آماده کار می باشد مسافرین بیرون آسانسور فرمان احضار می دهند و مبدا و مقصد را مشخص می نمایند و در زمان مناسب پاسخ می دهد بنابراین فشارهای مجدد بر روی دکمه های احضار کابین کاری بیهوده است مسافرین درون کابین فرمان حرکت می دهند و مقصد را مشخص می نمایند

مقادیر وردی سیستم شامل موارد زیر می باشد :

1- نوع ساختمان (مسكوني، تجاري،‌بيمارستاني، مدرسه و غيره)

2- تعداد كل طبقات

3- تعداد طبقات جمعيت دار

4- اگر واحد غبر مسكوني است تعداد اتاقها در هر واحد و تعداد واحدهاي هر طبقه و در غير اينصورت مساحت مفيد هر طبقه

5- جمعيت هر طبقه

6- كل تراول (‌طول مسير حركت آسانسور)

7- ارتفاع طبقت

8- در صورت خاص بودن ساختمان (مهد كودك، خانه سالمندان، معلولين و ...)

پس از کسب اطلاعات بالا پردازش های زیر می بایست بر روی آنها و یا جداگانه انجام پذیرد :

1- تعيين جمعيت كل

2- تعيين جمعيت در زمان ترافيك

3- زمان انتظار براي دريافت سرويس (Interval)

4- زمان يك سفر كامل Round Trip Time

پارامترهاي مهم مؤثر در محاسبه زمان يك سفر كامل:

- زمانهاي پياده و سوار شدن

- زمانهاي پرش

آشنایی با کولر آبی

آشنایی با کولر آبی :

اجزاء الکتریکی کولر آبی عبارتست از :

 1- كابل چهار رشته وكليد مخصوص

براي ارتباط كليد به كولر از كابل چهار رشته استفاده مي شود كه سطح مقطع سيم ها نبايد كمتر از 5/1 ميلي متر مربع باشد.كليد كولر شامل :يك كليد تك پل براي واتر پمپ ، يك كليد تك پل براي الكتروموتور فن ويك كليد تبديل براي دور كند وتند الكتروموتور مي باشد.

2- جعبه اتصال يا ترمينال - جهت ايجاد اتصالات مطمئن وعايق از بدنه فلزي كولر كه در داخل اطاقك كولر قرار دارد

3- خازن اصلاح ضريب قدرت - كه بر روي بدنه نصب شده واز نوع روغني وبا ظرفيت 20 الي 25 ميكرو فاراد با ولتاژ نامي 400 تا450 ولت است.

4- الكتروموتور دو دور فن - كه معمولا"داراي دو دور 1000 و1500 دور در دقيقه است. الكتروموتر كولرهاي خانگي از قسمت هاي زير تشكيل شده است:الف -استاتور ب- روتور ج- در پوش وبوش ها د- كليد گريز از مركز كه نقش عمده اي در راه اندازي وتنظيم دور موتور دارد وبر اساس نيروي گريز از مركز عمل كرده وضمن عمل خود سيم پيچ راه انداز را از مدار خارج مي كند قسمت متحرك اين كليد بر روي محور روتور تعبيه شده وصفحه كائوچويي كليد گريز از مركز بر روي در پوش موتور نصب شده است. بر روي قسمت كائچويي موتور اين لغات (com=مشترك) (HI=تند) (LO=كند) ديده مي شود .

 5- خازن راه انداز - با ظرفيت 480-130 ميكروفاراد - 110 ولت كه در هنگام استارت در مدار بوده وپس از آنكه روتور به 75 در صد سرعت نامي خود رسيد.كليد گريز از مركز خازن راه انداز وسيم پيچ كمكي را از مدار خارج مي سازد.

6- پمپ آب (واتر پمپ )- آب را از تشتك تا حدود دو متر ارتفاع پمپاژ كرده وبه سه راهي آب وناوداني ها در بالاي اطاقك كولر مي رساند.

اجزاء مكانيكي :

 1- بدنه كولر 2- سه راهي آب ( أب پخش كن ) 3- ناودان ها 4- فن (پروانه ومحور فن يا توربين )5- شناور ( فلوتر ) 6- كانال داخلي وخارجي 7- پولي ها (فلكه ها ) وتسمه پروانه 8- ياتاقان ها

سرويس ونگهداري كولر آبي :

1- هنگام نصب كولر، محلي را انتخاب كنيد كه ايجاد لرزش وصدا ننمايد مثل روي ستون ها ونزديك ديوار ها -

2- براي زير كولر از چهار پايه اي به ارتفاع 30 سانتيمتر استفاده كنيد.وبراي جلوگيري از فرو رفتن پايه ها در آسفالت وغيره از صفحات فلزي به اضلاع 10در 10 استفاده كنيد.

3- كولر را در نزديكي لوله دودكش وهوا كش آشپزخانه ولوله چاه فاضلاب قرار ندهيد.

4- بمنظور جلوگيري از لرزش در محل اتصال كولر به كانال ها بايد از برزنت استفاده شود.

5- هنگام راه اندازي كولر در ابتداي فصل گرما به نكات زير توجه كنيد:

ديواره هاي كولر را جدا كنيد ودر صورت نياز پوشال ها را تعويض كنيد. (معولا" هر دو سال يك بار ).ضمنا"پوشال ها بايد به گونه اي توسط توري هاي سيمي محكم به در پوش ها بسته شوند كه آب از آنها بر روي فن ويا تسمه وپمپ وموتور نريزد.- كف كولر را شست وشو داده ودر صورت زنگ زدگي ،سوراخ شدن آن را ترميم كنيد. البته بهتر است در پايان فصل گرما واز كار انداختن كولر محل هاي زنگ زده را ضد زنگ زده ورنگ كاري نماييم.- ياتاقان هاي توربين وجا روغني هاي روي موتور را روغن كاري كنيد وبا دست هر دو فلكه را بچرخانيد تامطمئن شويد كه مانعي در حركت آن ها موجود نيست .تسمه وفلكه هاي (پولي ) موتور وتوربين بايد در يك امتداد باشند تا موجب لنگي وساييدگي تسمه و لرزش نشود. در صورت ساييدگي وبريدگي تسمه آن را تعويض كنيد.معمولا"پمپ هاي آب احتياج به روغنكاري ندارند ولي آن ها را از جاي خود خارج كرده ورسوب اطراف پروانه ها را تميز كنيد همچنين صافي آن را تميز كرده ودر جاي خود قرار دهيد. با پر كردن تشتك تحتاني از آب وروشن نمودن واتر پمپ اطمينان حاصل نماييد كه مسير آب در شيلنگ و سه راهه و آب پخش كن ها باز است.ناودان هاي پخش كننده مستقر در در پوش ها را تميز كرده تا منافذ آن ها باز شود. شناور را طوري تنظيم نماييد كه آبي از تشتك يا دريچه اطمينان سرازير نشود. هنگام روشن كردن كولر ابتدا به مدت ده دقيقه واتر پمپ را روشن كرده تا پوشال ها خيس شوند.وقبل از روشن كردن موتور اصلي كولر براي اولين بار پارچه بزرگي را خيس نموده جلوي دريچه ها گرفته تا ذرات زنگ وگرد خاك را به خود گرفته ومحيط را كثيف نكند. در پايان فصل گرما آب تشتك را خالي كرده وروي كولر را با برزنت بپوشانيد.وشير فلكه آب را بسته وحتي الامكان لوله هاي رابط را قطع نماييد.

آموزش تخصصي الکترونيک دانلود مقالات برق الکترونيک دانلود پروژه هاي الکترونيک آموزش رايگان برق الکترونيک

عيب يابي و تعمير كولر آبي :

عيب1- با زدن كليد ها ،الكتروموتور دو دور وپمپ آب روشن نمي شوند.

علت1- فيوز قطع است ويا خراب شده.

رفع عيب1- ورود و خروج فاز به فيوز را بتوسط فاز متر بررسي نماييد.اگر به فيوز فاز مي رسد امابا حركت اهرم آن فاز خارج نمي شود ،فيوز خراب شده است آن را با فيوزي هم آمپر خودش تعويض نماييد.

عيب2- با زدن كليد ها الكتروموتور وپمپ آب روشن نمي شود.

علت2- در فاز يا نول اصلي (سيم رابط ) مشكلي بوجود آمده.

رفع عيب2- اگر در مبدأ درون كليد برق وجود دارد ،فيوز هم سالم است اما به ترمينال كولر برق 220 ولت نمي رسد،بطور قطع سيم (كابل) رابط دچار اشكال شده است.آن را تعويض نماييد.

عيب 3- موتور كار مي كند اما باد كولر خنك نيست.

علت 3- در كف تشتك آبي وجود ندارد.

رفع عيب3- عدم وجود آب يا كافي نبودن آن مي تواند به سوراخ شدن تشتك كولر - نشتنمودن آب از شير اطمينان- تنظيم نبودن فلوتر (شناور) مربوط باشد.

عيب4- موتور كار مي كند اما باد كولر خنك نيست.

علت4- واتر پمپ عمل نمي كند يا شلينگ رابط پاره شده.

رفع عيب4- به كنار كولر برويد وبه پوشال ها دقت نماييد. اگر صداي ريزش آب به گوش نرسيد وهمچنين قطرات آب جاري روي پوشال ها رؤيت نشد،مطمئن باشيد در سيستم پمپاژ آب مشكلي بوجود آمده. اين عيب مي تواند به خود واتر پمپ ويا پارگي شلينگ مربوط باشد.دريچه ها را باز نماييد تا مورد معيوب را دقيقا" شناسايي كنيد. خرابي واتر پمپ مي تواند به هر زگرد شدن پروانه ويا نيم سوز شدن موتور مربوط باشد البته گاها"ديده مي شود كه واتر پمپ كاملا" سالم است اما در سيستم برق رساني به آن مشكل بوجود آمده قبل از آن كه واتر پمپ را سوخته تلقي كنيد، سيم هاي رابطش را جدا نموده وبتوسط دو سيم ديگر به آن برق 220 ولت برسانيد.اگر عمل نكرد وپروانه هم گريپاژ نيست پس واتر پمپ سوخته است در صورت پاره شدن شلينگ نيز آن را تعويض نماييد.

عيب5- موتوركار مي كند اما باد كولر خنك نيست.

علت5- سوراخ ناودان ها مسدود شده .

رفع عيب5- دريچه ها را از كولر جدا نموده ودر صورت امكان پوشال ها را نيز جدا نماييد سپس سوراخ هاي موجود روي ناودان ها را با جوهر نمك وبرس بشوئيدتا جرم روي حفره ها كاملا" پاك شود. سپس ناودان ها را با آب كافي بشوئيد تا بوي جوهر نمك كاملا" رفع گردد، سپس پوشال ها وشبكه هاي توري را ببنديد و مطمئن باشيد به تهويه مناسبي دست خواهيد يافت.

عيب6- واتر پمپ والكتروموتور دو دور در حال كارند اما خنك كنندگي كولر ، كيفيت چنداني ندارد.

علت 6- تسمه تنظيم نيست.

رفع عيب6- براي تنظيم تسمه بايد پيچ هاي پايه الكتروموتور را شل كرد وپايه را طوري جابجا كرد كه تسمه نه شل باشد كه روي پولي ها كمانه كند ونه آنقدر سفت باشد كه محور را تحت تنش قرار داده بوش ويا تاقان ها را خراب كند ويا سبب سوختگي موتور گردد. بهترين حالت رگلاژ تسمه آن است كه اگر تسمه را نزديك پولي كوچك توسط دو انگشت به هم نزديك كنيم به اندازه يك بند انگشت با هم فاصله داشته باشند.يا اينكه اگر موتور را خاموش نموديم سريع فن توقف نكند بلكه حدود 5 الي 6 دور بزند سپس بايستد.براي تعويض تسمه ضخامت وطول تسمه را بايد جزء مشخصات آن در نظر داشته باشيد.

عيب7- واتر پمپ والكتروموتور در حال كارند اما خنك كنندگي كولر كيفيت چنداني ندارد.

علت7- پارچه برزنتي لرزه گير پاره است.

رفع عيب7- پارچه برزنتي را بر رسي نماييد واگر در آن پارگي مشاهده وقابل تعمير نيست،آن را تعويض نماييد.

عيب8- واترپمپ و الكتروموتور كار مي كنند اماخنك كنندگي كولر كم است.

علت8- موتور فن نيم سوز است.

رفع عيب8- بتوسط يك آمپر متر ،جريان موتور فن را اندازه گيري نموده وبا جريان ثبت شده بر روي آن مطابقت دهيد.اگر جريان اندازه گيري شده چند برابر جريان نامي موتور بوده وبدنه استاتور سريع داغ مي شود موتور نيم سوز است.

عيب9- واتر پمپ والكتروموتور درحال كارند اماكيفيت خنك كنندگي كم است.

علت9- مقدار پوشال ها كم است وهوا آزادانه وارد كولر مي شود.

رفع عيب9- اگر پوشال ها را تعويض نموده ايد ،در جاگذاري پوشال هاي جديد دقت به عمل نيامده سعي شود جاگذاري پوشال ها يكدست باشد وپوشال ها همه ي سطح در پوش ها را اشغال نمايد زيرا اگر قسمتي بدون پوشال باشد هواي گرم خارج كولر از آن قسمت مكيده شده وبه محيط ساختمان راه يافته وتهويه هوا را مختل مي سازد.

عيب10-موتور فن كار نمي كند (واتر پمپ كار مي كند.).

علت10- به موتور فن برق نمي رسد.

رفع عيب10- ممكن است فاز مربوط به موتور در كليد مخصوص كولر قطع شده ويا موردي مشابه در مورد نول صورت گرفته باشد.اگر مشكل از پارگي ويا قطع شدگي فاز يا نول است ،نقطه پاره شده را ترميم نماييد.

عيب11- موتور فن كار نمي كند.

علت11- بازدن كليد بين كنتاكت هاي HI وCOM (روي تخته فيبري موتور) برق 220 ولت وجود دارد اما راه نمي افتد.

رفع عيب11- به عيب يابي موتور هاي آسنكرون مراجعه كنيد.

عيب12- موتور صداي هوم مي دهد.اما براه نمي افتد.

رفع عيب12- براي اطلاع بيشتر به عيب يابي موتور ها مراجعه نماييد. اما بطور مختصر متوان گفت :سيم پيچ راه انداز سوخته است -سيم بندي راه انداز به كليد گريز از مركز وصل نشده است- پس از خاموش كردن كولر كليد گريز از مركز به حالت عادي خود باز نگشته است- تسمه بيش از حد سفت شده است-پولي ها در يك امتداد نيستند-سيم بندي دور تند نيم سوز شده است- اگر موتورفن 4/3 اسب است،احتمال دارد خازن راه انداز آن سوخته باشد.

عيب13- فقط يكي از دور هاي موتور فن كار مي كند.

علت13- سيم مربوط به دور دوم از صفحه كليد موتور قطع شده.

رفع عيب13- ابتدا برق كولر را قطع نماييد.سپس سيم هاي متصله به موتور را از آن جدا نموده وبا اهم متر هر سيم پيچ به كليد موتور را بر رسي نماييد.به احتمال زياد يكي از سر سيم هاي HI ويا LOW از صفحه كائوچويي جدا شده است كه مي بايست سيم مربوطه را لحيم نماييد.اگر پارگي در درون استاتور باشد،كار قدري مشكل مي شود وبهتر است در صورت عدم تخصص كافي به سيم پيچ هاي استاتور دست نزنيد واز تعمير كار مجرب كمك بگيريد.

عيب14- فقط يكي از دور هاي موتور فن كار مي كند.

علت 14- يكي از سر سيم هاي رابط بين كليد تبديل وپايه هاي LOW ويا HI در مسير قطع شده است.

رفع عيب14- براي آن كه مطمئن شويم سيم هاي رابط بين تبديل وموتور سالم اند بهتر است دو خروجي را داخل كليد تبديل به يكديگر متصل نموده ودو سيم متصل به پايه هاي LOW و HI رااز اتصالات تخته كليد موتور جدا نموده واهم متر را به آن ها متصل مي كنيم .اگر دو سيم رابط سالم بوده ودر مسير دچار پارگي نشده باشند عقربه منحرف شده ومقداري اهم كه در واقع اهم سيم هاي رابط است را نشان مي دهد.واگر عقربه منحرف نشده ،سيم ها دچار پارگي شده اند وچون كابل چهار سيمه است بايد كابل اصلي تعويض شود.

عيب15- فقط يكي از دور هاي موتور كار مي كند.

علت 15- كليد گريز از مركز عمل نمي كند.

رفع عيب15- در موتور كولر هميشه در لحظه اول سيم پيچ هاي استارت ودور تند در مدارند وبه محض رسيدن سرعت موتور به 75 درصد سرعت نامي كليد عمل نموده واستارت را از مدار خارج مي كند وبا خارج شدن استارت دور تند در مدار مانده و موتور سرعت مي گيرد.سپس مي توان با تغيير دادن وضعيت تبديل از دور كند موتور استفاده نمود واگر كليد گريز از مركز عمل نكند وسيم پيچ كمكي در مدار باقي بماند، موتور سرعت چنداني نداشته وضمن بگوش رسيدن صداي خشن از موتور ،داغ هم مي شود. مشكل كليد گريز از مركز معمولا"شكستن صفحه فيبري ويا اكسيد شدن فنر ها است كه مي بايست روتور را از استاتور جدا نموده وپس از سرويس محرك كليد ، يقينا" موتور به كار نرمال خود ادامه مي دهد.

عيب16- فقط يكي از دور هاي موتور كار مي كند.

علت 16 - كليد تبديل خراب است.

رفع عيب 16- به علت بالا بودن جريان مصرفي در كولر گاها"كنتاكت ها درون كليد تبديل به يكديگر جوش مي خورند.قاب كليد تبديل را باز نموده ،وبا اهم متر (در حالي كه فيوز اصلي كولر قطع است ) از حركت اهرم كليد بين كنتاكت مشترك با دو خروجي اطمينان حاصل كنيد.اگر در كنتاكت ها جوش خوردگي ديده شود،آن ها را از يكديگر جدا نموده وپس از سمباده كشي كليد را مجددا" در مدار قرار مي دهيم.اگر همچنان عملكرد مثبتي نداشت آن را تعويض مي كنيم.

عيب17- با روشن نمودن كولر ،موتور براه نمي افتد اما اگر پولي با دست چرخانده شود موتور بكار خواهد افتاد.

رفع عيب17- از آن جا كه اين عيب مشابه عيب12 است به رفع عيب 12 مراجعه نماييد.

عيب18- صداي كولر در حال كار زياد است.

علت18- پولي ها يا يكي از پولي ها شل شده است.

رفع عيب18- در پوش سمت پولي ها را از بدنه جدا نموده واتصال آن ها به محور را كنترل نماييد.در صورت لزوم ،پولي ها را محكم بر روي محور فن ببنديد.

عيب19- صداي كولر در حال كار زياد است.

علت19- ياتاقان ها گشاد شده اند.

رفع عيب19- در پوش هاي دوطرف فن را باز نموده ومحور را بصورت شعاعي (عمودي) حركت دهيد اگر محور حركت عمودي داشت ،نياز است بوش ها را تعويض نماييد.البته در بعضي موارد ياتاقان ها (بوش ها) سالم اند اما به سبب شل شدن بست ياتاقان اين عيب بروز مي كند.

عيب20- صداي كولر در حال كار زياد است.

علت20- محور فن تاب بر داشته است.

رفع عيب20- اگر محور فن تاب داشته باشد،در حال گردش لنگر انداخته وعلاوه بر توليد صداي زياد،سبب خرابي ياتاقان نيز مي گردد. رفع اين عيب نياز به تجربه ومهارت خاصي دارد واز جمله مهارت هاي تراشكاران محسوب مي شود.

عيب21-صداي كولر در حال كار زياد است.

علت21- صدا از موتور فن است.

رفع عيب21- صداي خشن موتور فن مي تواند از در گير شدن پروانه خنك كننده با در پوش به سبب خرابي يا تا قان وتاب داشتن محور فن ناشي گردد. موارد فوق را بررسي نماييد وقطعه معيوب را شناسايي وعيب را بر طرف نماييد.

عيب22- صداي كولر در حال كار زياد است.

علت22- تسمه خراب است.

رفع عيب22- خراش هاي روي تسمه موجب صداي خشن كولر در حال كار مي شود. اگر تسمه معيوب است با ارائه آن به فروشگاه قطعات كولر، تسمه اي با سايز خودش را تهيه نماييد.

عيب23- موتور فن مرتبا" خاموش وبصورت خودكار روشن ميشود.

رفع عيب23- روشن وخاموش شدن مرتب موتور نشانگر وجود اورلود سر راه سيم مشترك موتور ويا داخل آن (موتور ) ميباشد.در بعضي از لوازم الكتريكي مثل چرخ گوشت ها جهت حفاظت موتور در برابر جريان اضافه بار ويا اتصال كوتاه در داخل موتور از محافظ استفاده مي شود . اين محافظ گاها"فيوز شيشه اي است كه جريان نامي آن متناسب با جريان دستگاه انتخاب مي گردد ودر موارد ديگر از اورلود بعنوان محافظ استفاده مي شود. با عبور جريان بيش از حد از وسيله وبوجود آمدن گرماي زياد اورلود بطور خودكار عمل كرده وجريان را قطع مي كند وبا سرد شدن مجدد وسيله (موتور ) جريان بر قرار وموتور به حركت در مي آيد .

عوامل تحريك كننده اورلود در كولر عبارتنداز: نيم سوز بودن موتور- خارج نشدن سيم پيچ استارت از مدار (عمل نكردن كليد گريز از مركز )-سفت بودن تسمه - گريپاژ بودن ياتاقان ها -بسته بودن دريچه هواي كولر ودر نتيجه آن تراكم هواي داخل كه گردش فن را مشكل مي سازد-در يك امتداد نبودن پولي ها . كليه موارد مذكور مي بايست مورد به مورد بر رسي گردد تا مشكل اصلي شناسايي وعيب بر طرف شود.

عيب24- آب كولر سر ريز مي شود.

رفع عيب24- اين مشكل مي تواند به تنظيم نبودن فلوتر مربوط باشد. همچنين سوراخ شدن گوي پلاستيكي شناور سبب مي شود گوي پر از آب شود وبه ته آب تشتك رود ، در نتيجه آب بيش از حد وارد كولر شده وسر ريز مي كند در اين صورت مي بايست شناور تعويض شود.

عيب25- هنگام كار كولر قطرات ريز آب وارد محيط مي شود.

رفع عيب25- شلينگ پاره شده و آب بداخل پره هاي تور بين پاشيده مي شود.آب از طريق پوشال وتسمه بداخل فن ريخته مي شود.

 

ماشین های الکتریکی

ماشین های الکتریکی:

مولد ساده جريان مستقيم
يك مولد ساده جريان مستقيم از چهار قسمت اصلي زير تشكيل شده است
1- قطبهاي مغناطيسي: كه وظيفه ايجاد ميدان مغناطيسي مولد را بعهده دارد و مي تواند بصورت آهنرباي دائم و يا آهنرباي الكتريكي باشد
2- هاديها: براي ايجاد ولتاژ القايي به كار گرفته ميشود
3- كموتاتور: در ساده ترين حالت از دو نيم استوانه مسي كه توسط ميكا نسبت به يكديگر عايق شده اند تشكيل مي گردد، وظيفه يك طرفه كردن ولتاژ و جريان القايي را در خارج از مولد بعهده دارد.
4- جاروبك: جهت انتقال جريان الكتريكي از هاديها به مصرف كننده استفاده ميشود شكل زير مولد ساده جريان مستقيم را نشان ميدهد.

طرز كار مولد ساده جريان مستقيم: با حركت هاديها در فضاي ما بين قطبها باعث ميشود ميدان مغناطيسي توسط هاديها قطع ميشود بدين ترتيب مطابق پديده القاء در هاديها ولتاژ القاء ميشود.ابتدا و انتهاي هر كلاف به يك نيم استوانه مسي يا يك تيغه كوموتاتور وصل ميشود روي تيغه هاي كوموتاتور دو عدد جاروبك بطور ثابت قرار داشته و با حركت هاديها تيغه هاي كموتاتور زير جاروبك مي لغزند، بدين ترتيب در ژنراتورهاي جريان مستقيم از طريق كوموتاتور ولتاژ القاء شده طوري به جاروبكها منتقل مي شود كه هميشه يكي از جاروبكها داراي پلاريته مثبت و ديگري داراي پلاريته منفي است. شكل موج ولتاژ القاء شده در اين مولد ساده بصورت زير مي باشد.

براي افزايش سطح ولتاژ القاء شده و بهبود يكسوسازي بمنظور داشتن ولتاژ با دامنه ثابت بايد تعداد كلافها را افزايش داد و كلافها را به كمك تيغه هاي كوموتاتور سري كنيم.
چگونگي تغيير پلاريته ولتاژ القايي در مولد ساده
در مولد جريان مستقيم تغيير پلاريته ولتاژ خروجي عملاٌ در صورت ايجاد يكي از دو حالت زير ممكن مي شود:
1- جهت چرخش آرميچر عوض شود
2- جهت جريان در سيم پيچ قطبها تغيير كند در صورتيكه قطبها از نوع مغناطيس دائم نباشد
چگونگي تغيير دامنه ولتاژ القايي در مولد ساده
براي افزايش دامنه ولتاژ القا شده دو روش ممكن است:
1- افزايش سرعت چرخش آرميچر كه باعث افزايش ولتاژ بصورت خطي مي شود

2- افزايش جريان تحريك كه باعث افزايش ولتاژ مولد بصورت غير خطي مي شود

موتور ساده جريان مستقيم
موتور ساده از نظر ساختماني مانند مولد ساده جريان مستقيم مي باشد فقط نحوه كار آن با مولد ساده جريان مستقيم تفاوت دارد. در موتور ساده هاديها از طريق كوموتاتور و جاروبكها به يك منبع جريان مستقيم متصل مي شود در اينصورت جرياني از هاديها عبور كرده و در نتيجه مطابق نيروي لورنس به هاديها نيروي وارد ميشود و آنها به حركت در مي آيد.
نحوه ايجاد نيرو و گشتاور در موتور ساده: در صورتيكه از يك كلاف تك حلقه كه بين قطبهاي يك مغناطيس قرار دارد جريان الكتريكي عبور كند مطابق شكل به بازوي سمت راست نيروي به سمت بالا و به بازوي سمت چپ نيروي بسمت پايين وارد مي شود با وارد شدن دو نيروي مختلف الجهت به دو طرف كلاف طبيعي است كه كلاف حول محورش شروع به دوران خواهد نمود يعني وارد آمدن زوج نيرو موجب ايجاد گشتاور لازم شده است.
در اين موتور ساده اگر صفحه كلاف عمود بر خطوط ميدان مغناطيسي قرار گيرد به آن گشتاوري وارد نميشود در ضمن كه گشتاور وارد شده نيز دامنه يكنواخت ندارد براي رفع شدن اين معايب مي بايست تعداد كلافها و تيغه هاي كوموتاتور را افزايش داد كلافها در زاويه هاي مختلف قرار مي گيرد و با هم توسط تيغه هاي كوموتاتور سري مي شود.
تغيير جهت گردش در موتور ساده DC: تغيير جهت گردش موتور ساده به دو روش زير ممكن است:
1- تغيير جهت جريان در كلاف كه با تغيير پلاريته ولتاژ منبع از خارج موتور ميسر است
2- تغيير قطبهاي مغناطيسي كه با تغيير جهت جريان در سيم پيچي تحريك ممكن است
ساختمان ماشينهاي جريان مستقيم
اجزاء تشكيل دهنده ماشينهاي جريان مستقيم را ميتوان به صورت زير دسته بندي كرد:
1- قسمت ساكن شامل قطبها و بدنه
2- قسمت گردان (آرميچر)
3- مجموعه جاروبك و جاروبك نگهدارها
هر كدام از قسمتهاي فوق بطور خلاصه توضيح داده مي شود
1- اجزاء ساكن ماشينهاي جريان مستقيم: قسمتهاي ساكن جريان مستقيم شامل اجزاء زير هستند:
الف- قطبهاي اصلي
ب- قطبهاي كمكي
ج- بدنه
- قطبهاي اصلي: وظيفه اين قسمت تامين ميدان مغناطيسي مورد نياز ماشين است. قطبهاي اصلي خود شامل قسمتهاي زير مي باشد:
- هسته قطب: از ورقهاي فولاد الكتريكي به ضخامت حدود 5/0 تا 65/0 ميلي متر با خاصيت مغناطيسي قابل قبول تشكيل مي شود.
- كفشك قطب: شكل قطب به نحوي است كه سطح مقطع كوچكتر براي سيم پيچ اختصاص داده مي شود و قسمت بزرگتر كه كفشك قطبي نام دارد سبب شكل دادن ميدان مغناطيسي و سهولت هدايت فوران مغناطيسي به فاصله هوايي مي شود.
- سيم پيچ تحريك: يا سيم پيچ قطب اصلي كه دور هسته قطب پيچيده مي شود، براي جريانهاي كم بايد تعداد دور سيم پيچ تحريك زياد باشد و سطح مقطع آن كم و برا ي جريانهاي زياد تعداد دور كم براي سيم پيچ لازم است و با سطح مقطع زياد
- قطبهاي كمكي: قطبهاي كمكي در ماشينهاي جريان مستقيم از هسته و سيم پيچ تشكيل مي شوند، هسته قطبهاي كمكي را معمولاٌ از فولاد يكپارچه مي سازند. سيم پيچي قطبهاي كمكي نيز با تعداد دور كم و سطح مقطع زياد پيچيده مي شوند.
- بدنه: قطبهاي اصلي، كمكي، جاروبك نگهدارها روي بدنه ماشين محكم مي شوند و بوسيله ماشين روي پايه اش نصب مي گردد. قسمتي از بدنه را هسته آهني تشكيل مي دهد كه براي هدايت فوران مغناطيسي قطبهاي اصلي و كمكي بكار مي رود اين قسمت طوق بكار مي رود. شكلهاي زير قطب اصلي و كمكي ماشين جريان مستقيم را نشان ميدهد.
2- قسمت گردان يا آرميچر: در ماشينهاي جريان مستقيم قسمت گردنده را القاء شوند يا آرميچر مي نامند كه از اجزاء زير تشكيل شده است:
الف- هسته آرميچر
ب- سيم پيچي آرميچر
ج- كلكتور يا يكسوكننده مكانيكي
د- محور
ﻫ- پروانه خنك كننده
- سيم پيچي آرميچر: از كلافهاي مشابهي تشكيل مي شود كه با الگوي مناسب تهيه و در شيارها قرار مي گيرد سيم پيچي آرميچر مبتني بر اصول فني بوده و از طراحي ماشينهاي جريان مستقيم تبعيت مي كند.
- كلكتور: از تيغه هاي مسي سخت كه توسط ميكا نسبت به يكديگر و محور ماشين عايق شده اند تشكيل مي شود.
- محور: محور آرميچر ماشينهاي جريان مستقيم بايد از فولادي تهيه گردد كه خاصيت مغناطيسي آن كم اما استحكام مكانيكي كافي در مقابل تنشهاي برشي، كششي، و پيچشي را دارا باشد انتخاب كردن محور ضعيف خطر آفرين بوده و ممكن بوده در مواقع بروز خطا سبب انهدام كلي ماشين گردد.
- پروانه خنك كننده: پروانه خنك كننده سبب تهويه و ازدياد عمر مفيد ماشين ميشود شكل زير آرميچر ماشين DC با پروانه خنك كننده را نشان ميدهد.
3- جاروبك و جاروبك نگهدارها: وظيفه جاروبك نگهدار قرار دادن صحيح جاروبك روي تيغه هاي كلكتور است جاروبكها قطعاتي از جنس زغال يا گرافيت مي باشند كه براي گرفتن جريان از كلكتور يا دادن جريان به آن استفاده مي شود.
سيم پيچي آرميچر ماشينهاي جريان مستقيم
همانطور كه قبلا اشاره شد سيم پيچي آرميچر مبتني بر اصول فني خاص مي باشد كه در طراحي آن به نكات مهمي از قبيل استحكام مكانيكي، الكتريكي و حرارتي با عمر مفيد و عادي حدود 20 سال حداكثر گشتاور و جريان و ولتاژ با حداقل نوسانة جرقه كم بين زغال و كلكتور و صرفه جويي در مواد اوليه بايد توجه كرد.
بسته به نياز كلافها مي توانند بطور سري يا موازي يا تركيبي از اين دو به همديگر وصل مي شوند.
در صورتيكه كلافها با هم سري شوند نيرومحركه كلافها با هم جمع مي شوند و ولتاژ دهي آرميچر افزايش مي يابد. (سيم پيچي موجي)
در صورتيكه كلافها موازي شوند تعداد مسيرهاي جريان موجود در آرميچر افزايش يافته و قابليت ولتاژ دهي آرميچر افزايش مي يابد. (سيم پيچي حلقوي)
توضيح كامل روشهاي سيم پيچي آرميچر در كتابهاي سيم پيچي DC مطرح شده است و ما در اين جزوه به مصرفي آن كفايت مي كنيم.
الف- سيم پيچي حلقوب شامل حلقوي ساده و حلقوي مركب
ب- سيم پيچي موجي شامل موجي ساده و موجي مركب
ج- سيم پيچي پاي قورباغه اي
لازم است در اينجا تعداد مسيرهاي جريان كه در هر نوع ايجاد مي شود نيز معرفي شود. تعداد مسيرهاي جريان را با 2a نشان ميدهند كه بشرح زير است:
                                                                     2a = 2P          حلقوي ساده
                                                                     2a = 2P.m      حلقوي مركب
                                                                     2a = 2            موجي ساده
                                                                     2a = 2m         موجي مركب
2P : تعداد قطبهاي آرميچر ، m : درجه مركب بودن آرميچر
عكس العمل مغناطيسي آرميچر:
چنانچه ماشينهاي جريان مستقيم زير بار قرار گيرند يعني از سيم پيچي آرميچر جريان عبور كند يك ميدان عكس العمل (عرضي) توسط آرميچر ايجاد مي گردد. اين ميدان باعث مي شود منطقه خنثي در مولدها در جهت چرخش و در موتورها در خلاف جهت چرخش تغيير مكان دهد. عكس العمل آرميچر علاوه بر انحراف محور خنثي سبب تضعيف ميدان مغناطيسي اصلي مي شود در نتيجه نيرو محركه القاء شده در سيم پيچ كم شده، تلفات انرژي در ماشين و جرقه در زير جاروبكها بوجود مي آيد براي از بين بردن و يا كم كردن اثر عكس العمل در ماشينهاي جريان مستقيم مي توان از قطبهاي كمكي و يا در ماشينهاي بزرگتر از سيم پيچي جبرانگر هم استفاده كرد.
پديده كموتاسيون:
تغيير تماس جاروبك از يك تيغه كموتاتور به تيغه ديگر كموتاسيون نام دارد  در اين جابجايي كلافي كه تحت كموتاسيون قرار مي گيرد چون توسط جاروبك اتصال شده  بايد در صفحه خنثي قرار گيرددر عين حال چون جريان در اين كلاف در زمان كموتاسيون تغيير مقدار و جهت ميدهد سبب بوجود آمدن ولتاژ خود القايي در اين كلاف شده و از آنجا كه اين كلاف توسط جاربك و تيغه هاي كموتاتور اتصال كوتاه شده است جرقه نسبتاٌ شديد بين زغالها و كموتاتور بوجود مي آيد. قطبهاي كمكي براي رفع اين عيب موثر خواهد بود. اما در ماشينهاي كه قطب كمكي ندارند بهبود عمل كموتاسيون با تغيير محل جاروبكها (در جهت گردش در مولدها و در خلاف جهت گردش در موتورها) انجام گيرد. اين جابجايي درست كاملا امكان پذير و قابل مشاهده مي باشد.
رابطه نيرومحركه القاي در ماشينهاي DC واقعي
ولتاژ القاء شده در هر ماشين به سه عامل بستگي دارد:
1- فوران مغناطيسي (Ф)
2- سرعت زاويه اي رتور ماشين (ω)
3- ضريب ثابت كه به ساختمان ماشين بستگي دارد (K)
اين ولتاژ از رابطه رو به رو بدست مي آيد.                                             
مقدار K و ω را ميتوان از رابطه هاي زير بدست آورد
P : تعداد جفت قطبهاي ماشين
a : تعداد جفت مسيرهاي جريان                                                                                                                                              
Z : تعداد هادي هاي آرميچر
n : سرعت آرميچر برحسب دور بر دقيقه 

رابطه گشتاور توليد شده در آرميچر ماشينهاي جريان مستقيم واقعي
گشتاور توليد شده در ماشينهاي جريان مستقيم نيز به سه عامل بستگي دارد
1- فوران مغناطيسي (Ф)
2- جريان آرميچر (IA)
3- يك ضريب ثابت (K)
اين گشتاور از رابطه رو به رو بدست مي آيد.
توان و راندمان در ماشينهاي DC
در صورتيكه توان ورودي يك ماشين P1 و توان خروجي آن را P2 بناميم تفاوت اين دو تلفات ماشين نام دارد.                                                                                              
ضريب بهره (راندمان): نسبت توان خروجي به توان ورودي ماشين را ضريب بهره مي گويند.
                                                                                                      
تلفات در ماشينهاي DC: تلفات در ماشينهاي جريان مستقيم بصورت زير تقسيم بندي مي شوند.
1- تلفات مكانيكي يا اصطكاكي (Pmec)
2- تلفات آهني يا تلفات هسته (PFe)
3- تلفات مسي (Pcu)
- تلفات مكانيكي بعلت اصطكاك محور ماشين در ياتاقانها و اصطكاك جاروبكها با كلكتور و مقاومت هوا بوجود مي آيد.
- تلفات هسته از تلفات هيسترزيس و تلفات ناشي از جريانهاي گردابي در هسته آرميچر تشكيل مي شود.
- تلفات مسي يا ژولي در اثر عبور جريان از سيم پيچ هاي تحريك و آرميچر بوجود مي آيد